بزرگترين اخلاق حسنه باشند و بايد قوّه رفق و مدارا و حسن عشرت ، در آنها به طورى باشد كه با تمام جهالتِ جاهلان و بىخردان ، مقاومت كنند . زودرنجى و كدورت و أمراض عصبى « 1 » ، به كلّى با اين شغل شريف منافى است . شدّت و عنف و عجله ، مخالفِ وظيفهء هاديان الى اللَّه است ، چنانچه در روايات شريفه اشارهء به اين معنى بسيار است . « 2 »
در باب امر به معروف و نهى از منكر ، يكى از مهمّات ، همين رفق نمودن و مدارا كردن است « 3 » . ممكن است اگر انسان مرتكب معصيت يا تارك واجبى را با شدّت و عنف بخواهد جلوگيرى كند ، كارش از معصيت كوچك به معاصى بزرگ يا به ردّه و كفر منتهى شود ؛ در ذائقه انسان امر و نهى تلخ و ناگوار است و غضب و عصبيت را تحريك مىكند . آمر به معروف و ناهى از منكر بايد اين تلخى و ناگوارى را با شيرينىِ بيان و رفق و مدارا و حسن خُلق ، جبران كند تا كلامش اثر كند و دل سخت معصيت كار را نرم و رام نمايد .
در روايت خصال شيخ صدوق - عليه الرحمة - است كه حضرت خضر - عليه السلام - وقتى مىخواست از حضرت موسى - عليه السلام - مفارقت كند ، آخر كلامش اين بود كه : « سرزنش و تعيير مكن البته كسى را به گناهى . و محبوبترين امور نزد خداى تعالى سه چيز است : ميانه روى و اقتصاد در وقتِ بىنيازى و دست بازى ، و ديگر عفو و بخشش در حال قدرت ، و سوم رفق و
هامش
( 1 ) - در اصل « عصبانى » آمده است .
( 2 ) - نگاه كنيد به : اصول كافي ، ج 2 ، ص 95 ، باب المُداراة و ص 96 ، باب الرِّفق ؛ وسائل الشيعة ، ج 16 ، ص 159 ، باب 14 از أبواب الأمر و النهى .
( 3 ) - نگاه كنيد به : مستدرك الوسائل ، محدِّث نوري ( ره ) ، ج 12 ، ص 186 ، باب 2 از أبواب الأمر و النهي ، ح 1 و ص 187 ، ح 4 .