مرتبهء دوّم آن است كه همين مرتبه [ را ] كه جمال حق است و جميل بودن اوصاف و افعال او است به قلب برساند ، بطورى كه قلب ايمان آورد به جميل بودن حق . و آن ، به آن است كه با شدت تذكّر از نِعم الهيه و آثار جمال او قلب را خاضع كند تا كم كم صفت جمال حق را دل قبول كند ، و اين مقام ايمان است . و چون بنده به اين مقام رسيد و دل او ايمان به اين حقيقت آورد ، از حقيقت نوريه رضايت و خوشبينى و خشنودى در دل او جلوهاى واقع شود ، و اين اوّل مرتبهء رضا است . و قبل از اين ، از آن اثرى نيست . و لهذا در روايات شريفه ، رضا را يكى از اركان ايمان قرار داده ؛ چنانچه از كافى شريف منقول است :
قالَ أمِيْرُ الْمُؤْمِنينَ - عَلَيْهِ السَّلام - :
« الإيْمانُ أرْبَعَةُ أرْكانٍ : الرِّضا بِقَضاءِ اللّهِ ؛ وَ التَّوَكُّلُ عَلَى اللّهِ ؛ وَ تَفْويْضُ الأمْرِ إلَى اللّهِ ؛ وَ التَّسْلِيْمُ لِأَمْرِ اللّهِ » .
« 1 »
مرتبهء سوّم آن است كه عبد سالك به درجهء اطمينان رسد - و اطمينان كمال اين است - ، و چون طمأنينهء نفس حاصل شد به مقام جميليّت حق ، مرتبهء رضا كاملتر گردد . و شايد اشارهء به اين معنى باشد آيهء مباركه سوره الفجر :
« يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً » .
« 2 »
رجوع به سوى ربّ كه از مقامات كامله اهل اخلاص است ، براى صاحبان نفس مطمئنه كه راضى و مرضى هستند ، قرار داده و قطع طمع متسخط را فرموده .
مرتبهء چهارم ، مقام مشاهده است . و آن از براى اهل معرفت و اصحاب قلوب است كه شطر قلب خود را از عالم كثرت و ظلمت منصرف نمودند ، و
هامش
( 1 ) - أمير المؤمنين علي - عليه السلام - فرمودند : ايمان داراى چهار ركن و پايه است : رضا به قضا و حكم خدا ، توكّل بر خدا ، واگذارى كار به خدا و تسليم امر و فرمان خدا بودن .
( اصول كافي ، ج 2 ، ص 47 ، كتاب الايمان و الكفر باب 29 ، ح 5 ) .
( 2 ) - اى روح آرامش يافته ، خشنود و پسنديده به سوى پروردگارت برگرد . ( فجر / 28 - 27 ) .