و از ازدواج دو از اين سه نيز ، سه صورت حاصل شود : گاوْ پلنگ ، گاوْ شيطان و پلنگْ شيطان . و از ازدواج هر سه ، يك صورت مخلوطه مزدوجه حاصل آيد ؛ چون « گاوْ شيطان پلنگ » . و به اين محمول است حديث مروىّ از حضرت رسول - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - :
« يُحْشَرُ بَعْضُ النّاسِ عَلى صُورَةٍ تَحْسُنُ عِنْدَها الْقِرَدَةُ وَ الْخَنازِيْرُ » .
« 1 »
و بدان كه همانطور كه اين قواى ثلاثه ، طرف افراط آنها ، مُفسد مقام انسانيت است ، و انسان را گاه از حقيقت انسانيّت و گاه از فضيلت انسانيّت خارج كند ، همانطور طرف تفريط و قصور آنها نيز ، از مُفسدات مقام انسانيّت و از رذايل ملكات به شمار مىرود .
و اگر تفريط و قصور ، خَلْقى و طبيعى باشد بدون اختيارِ صاحب آن ، نقصان در اصل خلقت است ، و غالباً توانْ نقصانهاى طبيعى را ، كه بدين مثابه است ، با رياضات و مجاهدات و اعمال قلبى و قالبى تغيير داد ، و كمتر صفت از صفات نفس است كه طبيعى به معنى غير متغير باشد ، اگر نگوييم كه هيچ يك نيست كه قابل تغيير نباشد .
پس عدالت ، كه عبارت از حدّ وسط بين افراط و تفريط و غُلّو و تقصير است ، از فضايل بزرگ انسانيّت است ؛ بلكه از فيلسوف عظيم الشأن « ارسطاطاليس » منقول است كه : « عدالت جزوى نَبُوَد از فضيلت ؛ بلكه همهء فضيلتها بُوَد ، و جور - كه ضد آن است - جزوى نَبُوَد از رذيلت ؛ بلكه همهء رذيلتها بُوَد » . « 2 »
هامش
( 1 ) - بعضى از مردم به صورتهايى محشور شده و برانگيخته مىشوند كه ميمونها و خوكها در مقايسه با آنها ، زيباترند . ( علم اليقين ، ج 2 ، ص 901 ) .
( 2 ) - أخلاق ناصري ، خواجه نصير الدّين طوسى ( ره ) ، ص 136 .