ربِّ انسان كامل ، كه حضرت خاتم رسل - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم - است ، بر صراط مستقيم و حدّ اعتدال تام است . و مربوب او نيز بر صراط مستقيم و اعتدال تمام است ؛ منتهى ربّ - تعالى شأنه - بر سبيل استقلال ، و مربوب - صلَّى اللَّه عليه و آله - بر سبيل استظلال .
و جور در اين مقام ، غلبهء قهر بر لطف يا لطف بر قهر است . و به عبارت ديگر ، مظهريت از اسماء جلال يا مظهريت از اسماء جمال است . و محتمل است كه كُمَّل اولياء در آيه شريفه
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
« 1 » اين مقام را خواهش كنند .
و چه در جلوه معارف الهيّه و جَلَوات توحيد در قلب اهل معرفت ، كه عدالت در آن عبارت است از : عدم احتجاب از حق به خلق ، و از خلق به حق . و به عبارت اخرى ، رؤيت وحدت در كثرت ، و كثرت در وحدت . و اين مختص به كُمَّل اهل اللَّه است ، و تفريط و افراط در اين مقام ، احتجاب از هر يك از حق و خلق است به ديگرى . و محتمل است منظور اهل اللَّه از آيه « 2 » شريفه ، حصول اين مقام باشد .
و چه در عقايد و حقايق ايمانيّه باشد ، كه عدالت در آن عبارت است از :
ادراك حقايق وجوديّه على ما هى عليه از غاية القصواى كمال أسمائى تا منتهى النهاية رجوع مَظاهر به ظواهر ، كه حقيقت معاد است .
و چه در اخلاق نفسانيّه ، كه اعتدال قواى ثلاثه است ؛ يعنى ، قوهء شهويّه و غضبيّه و شيطانيّه . و چون منظور از حديث شريف « 3 » - به حسب ظاهر - اين قسم
هامش
( 1 ) - ما را به راه راست ، هدايت فرما . ( حمد / 6 ) .
( 2 ) - در نسخهء اصل : « منظور از اهل اللَّه در آيه » آمده است .
( 3 ) - يعنى همين حديث جنود عقل و جهل .