هيچ منحرف و معوج نشده است ، براى كسى ديگر مقدّر و ميسور نيست ، و آن به تمام معنى خط احمدى و خط محمدى است و ديگران از سايرين ، سير به تبع كنند ، نه به اصالت . و چون خط مستقيمِ و اصل بين دو نقطه ، بيش از يكى نيست ، از اين جهت ، فضيلت به قول مطلق و سير بر طريق عدالت و بر سبيل اعتدال ، بيش از يكى نيست ؛ ولى رذايل را انواع بسيار بلكه غير متناهى است . ولى اجناس كليه آن را به هشت قسم تقسيم نمودهاند ؛ زيرا كه براى هر يك از اين فضايل چهارگانه دو طرف است : يكى حد افراط ؛ و يكى تفريط ، از اين جهت ، اجناس رذائل هشت است .
و اين جمله ، در كتب حكماء و كتب اخلاقيّه ، با انواع هر يك كه در تحت اين اجناس است ، مذكور است « 1 » و صرف عمر در اطراف تعديد و حصر و حساب آنها ، كمكى به سير انسانى و كمالات آن نمىكند .
فصل سوّم [ در تحصيل فضيلت عدالت ]
بدان كه تعديل قواى نفسانيّه ، كه غايت كمال انسانى و منتهاى سير كمالى بسته به آن است بلكه به يك معنى خود آن است ، از مهمات امور است كه غفلت از آن ، خسارت عظيم و خسران و شقاوت غير قابل جبران است .
و انسان تا در عالم طبيعت است ممكن است قواى سركش خود را تعديل كند و نفس چموش سركش را در مهار عقل و شرع كشد ، و اين در اول جوانى
هامش
( 1 ) - تهذيب الأخلاق ، ابن مسكويه ، ص 38 - 39 ؛ أخلاق ناصري ، ص 112 - 122 ؛ جامع السعادات ، ج 1 ، ص 94 ؛ همان جلد ، ص 99 - 108 .