صاحب مقام بالاصاله نبىّ ختمى است ، و ديگر سالكين در عروج تبع آن ذات مقدس هستند . و ما اكنون در صدد بيان كيفيت سير آن ذات مقدس ، و تفاوت معراج روحانى او با معراج ساير انبيا و اوليا ، عليهم السلام ، نيستيم ، و در مقام به ذكر يك حديث كه راجع به نورانيت آنها وارد است اكتفا مىكنيم ، زيرا كه ادراك نورانيت آنها نيز نورانيت باطنيه و جذبهء الهيه مىخواهد .
كافى بإسناده عن جابر ، عن أبي جعفر ، عليه السّلام ، قال : سألته عن علم العالم . فقال لي : يا جابر ، إنّ في الأنبياء و الأوصياء خمسة ارواح : روح القدس ، و روح الإيمان ، و روح الحياة ، و روح القوّة ، و روح الشّهوة . فبروح القدس ، يا جابر ، عرفوا ما تحت العرش إلى ما تحت الثّرى . ثمّ قال : يا جابر ، إنّ هذه الأربعة أرواح يصيبها الحدثان ، إلّا روح القدس ، فإنّها لا تلهو و لا تلعب . [ 1 ] و بإسناده عن أبي بصير ، قال : سألت أبا عبد اللّه ، عليه السّلام ، عن قول اللّه تبارك تعالى :
« وَ كَذلِكَ إلَيْكَ رُوحا مِنْ أمْرِنا ما كَنتَ تَدْري مَا الْكِتابُ وَ لا الإيمانُ »
« 1 » قال : خلق من خلق اللّه تبارك و تعالى ، أعظم من جبرئيل و ميكائيل ، كان مع رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله ، يخبره و يسدّده . و هو مع الأئمّة من بعده ، صلوات اللّه عليهم . [ 2 ] از حديث اوّل معلوم شد كه براى انبيا و اوصيا ، عليهم السلام ، مقام شامخى است از روحانيت كه آن را « روح القدس » گويند . و به آن مقام احاطهء علمى قيّومى دارند به جميع ذرات كائنات . و در آن روح غفلت و نوم و سهو و نسيان و ساير حوادث امكانيه و تجددات و نقايص ملكيّه نيست ، بلكه از عالم غيب مجرد و جبروت اعظم است . چنانچه از حديث دوم معلوم شود كه آن روح مجرد كامل ، از جبرئيل و ميكائيل ، كه اعظم قاطنين مقام قرب جبروت هستند ، اعظم است .
آرى ، اوليايى كه حق تعالى با دو دست قدرت جمال و جلال خود تخمير طينت آنها را كرده و در تجلى ذاتى اوّلى ، به جميع اسماء و صفات و مقام احديت جمع در مرآت كامل آنها ظهور نموده ، و تعليم حقايق اسماء و صفات در خلوتگاه غيب هويت فرموده ، دست آمال اهل معرفت از دامن كبرياى جلال و جمال آنها كوتاه و پاى معرفت اصحاب قلوب از نيل وصول به اوج كمال آنها در گل است . و در حديث
هامش
[ 1 ] جابر گويد : از امام باقر ( ع ) دربارهء علم عالم پرسيدم ، فرمود : اى جابر ، همانا در پيغمبران و اوصياء پنج روح است : روح القدس ، روح ايمان ، روح زندگى ، روح قوه ، روح شهوت . اى جابر ، ايشان به روح القدس امور و مطالب زير عرش تا زير خاك را مىدانند . سپس فرمود : اى جابر ، اين چهار روح را آفت رسد مگر روح القدس را كه بازى و ياوهگرى ندارد . اصول كافى ، ج 1 ، ص 272 ، « كتاب الحجة » ، « باب فيه ذكر و الارواح التي فى الائمه » . حديث 2 .
[ 2 ] « و با سند خود از أبو بصير روايت كند كه گفت از امام صادق ( عليه السلام ) از اين كلام خداوند تبارك و تعالى : « و همچنين روح را به فرمان خويش به سويت فرستاديم ، تو نمىدانستى كتاب و ايمان چيست . » پرسيدم ، فرمود :
« روح آفريدهاى است از آفريدگان خداى تبارك و تعالى ، بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل . اين روح همراه پيامبر ( ص ) بود ، او را آگاه مىساخت و استوارش مىداشت . و پس از پيامبر اين روح همراه امامان است . » اصول كافى ، ج 1 ، ص 273 ، « كتاب الحجة » ، « باب الروح التي يسدد اللّه بها الأئمة » حديث 1 .
( 1 ) ( شورى - 52 ) .