حضرت باقر عليه السلام ، فرمايد : « همانا خداى تعالى هر آينه تفقد كند مؤمن را به بلا چنانچه تفقد كند مردى عيال خود را به هديه از سفر . و هر آينه پرهيز دهد او را از دنيا ، چنانچه پرهيز دهد طبيب مريض را . » و در حديث ديگر نيز به همين مضمون وارد است . « 1 » و گمان نشود كه محبت حق و شدت عنايت ذات اقدس به بعضى بندگان ، نعوذ باللّه ، جزاف و بى جهت است ، بلكه هر قدمى كه مؤمن و بندهء خدا به سوى او بردارد ، عنايت حق به او متوجه شود ، حق تعالى به قدر ذراعى به او نزديك شود . [ 1 ] مثل مراتب ايمان و تهيهء اسباب توفيق ، مثل انسانى است كه با چراغى در راه تاريك حركت كند : هر قدمى كه بردارد ، جلو او روشن گردد و راهنمايى براى قدم ديگر نمايد . هر قدمى كه انسان به سوى آخرت بردارد ، راه روشنتر شود و عنايات حق به او بيشتر گردد و اسباب توجه به عالم قرب و تنفر از عالم بعد را فراهم فرمايد . و عنايات ازليهء حق تعالى به انبيا و اوليا به واسطهء علم ازلى اوست به اطاعت آنها در زمان تكليف . چنانچه شما اگر دو بچه داشته باشيد كه در حال طفوليت آنها علم پيدا كنيد كه يكى موجبات رضايت شما را فراهم مىكند و يكى موجبات سخط و غضب شما را ، البته عنايت شما از اوّل به آن مطيع بيشتر از ديگرى است .
و ديگر از نكات شدت ابتلاى بندگان خاص اين است كه آنها در اين ابتلا و گرفتاريها به ياد حق افتند و مناجات و تضرع در درگاه قدس ذات مقدس نمايند و مأنوس با ذكر و فكر او گردند . و طبيعى اين نوع بنى الانسان است كه در وقت بليات تشبث به هر ركنى كه احتمال نجات در او دهند پيدا مىكنند ، و در وقت سلامت و راحت غفلت از آن پيدا مىكنند ، و چون خواص ركنى جز حق سراغ ندارند ، بدان متوجه شوند و انقطاع به مقام مقدس او پيدا كنند . و حق تعالى از عنايتى كه به آنها دارد ، خود سبب انقطاع را فراهم فرمايد . گر چه اين نكته ، بلكه نكتهء سابقه ، نسبت به انبيا و اولياء كمل درست نيايد ، چه كه آنها مقامشان مقدستر از آن است و قلبشان محكمتر از آن است كه به اين امور علاقه به دنيا پيدا كنند ، يا در توجه و انقطاعشان به حق فرقى حاصل شود .
و تواند بود كه انبيا و اولياء كمل چون به نور باطنى و مكاشفات روحانى يافتهاند كه حق تعالى به اين عالم و زخارف آن نظر لطف ندارد و دنيا و هر چه در اوست خوار و پست است در پيشگاه مقدس او ، از اين جهت اختيار كردند فقر را بر غنا و ابتلا را بر راحتى و بليّات را بر غير آنها چنانچه در احاديث شريفه شاهد بر اين معنى است . « 2 »
هامش
[ 1 ] در حديث قدسى است : من تقرّب إلىّ شبرا تقرّبت إليه ذراعا . ( هر كسى به قدر يك وجب به من نزديك شود ، من به قدر يك ذراع به او نزديك شوم . ) بحار الانوار ، ج 3 ، ص 313 ، « كتاب التوحيد » ، باب 14 ، كنز العمال ، ج 1 ، ص 225 ، حديث 135 .
( 1 ) اصول كافى ج 2 ، ص 259 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب شدت ابتلا المؤمن » ، حديث 28 ،
( 2 ) نهج البلاغة ، « خطبهء » 159 و 234 ( خطبهء قاصعه )