بالحقّ لتبلبلنّ بلبلة و لتغربلنّ غربلة . [ 1 ] و در كافى شريف ، در باب تمحيص و امتحان ، ابن ابى يعفور از حضرت صادق ، عليه السلام ، نقل كند كه قال : لا بدّ للنّاس من أن يمحّصوا و يميّزوا و يغربلوا و يستخرج في الغربال خلق كثير . « 1 » فرمود : « لابد است از براى مردم از اينكه خالص شوند و امتحان گردند و تميز داده شوند و غربال شوند ، و استخراج شود در غربال خلق بسيارى . » و بإسناده عن منصور ، قال قال لي أبو عبد اللّه ، عليه السّلام : يا منصور ، إنّ هذا الأمر لا يأتيكم إلّا بعد إياس [ و لا ] و اللّه حتى تميّزوا و لا و اللّه حتّى تمحّصوا ، و لا و اللّه حتّى يشقى من يشقى و يسعد من يسعد . « 2 » فرمود : « اى منصور ، همانا اين امر ( يعنى قيام قائم ) نمىآيد شما را مگر بعد از مأيوس [ شدن ] . و نه به خدا قسم تا تميز داده شويد ، و نه به خدا قسم تا خالص شويد ، و نه به خدا قسم تا شقى شود هر كس شقى مىشود و سعيد شود هر كس سعيد مىشود . » و در حديث ديگر است از حضرت أبو الحسن ، عليه السلام ، قال : يخلّصون كما يخلّص الذّهب . « 3 » و در كافى شريف ، در باب ابتلا و اختبار ، سند به حضرت صادق ، عليه السلام ، رساند ، قال : ما من قبض و لا بسط إلّا و للّه فيه مشيئة و قضاء و ابتلا . [ 2 ] و در حديث ديگر از حضرت منقول است ، قال : إنّه ليس شيء فيه قبض أو بسط ممّا أمر اللّه به أو نهى عنه إلّا و فيه للّه عزّ و جلّ ابتلا و قضاء . « 4 » يعنى « نيست چيزى كه در آن منع و عطايى باشد از چيزهايى كه امر فرموده خداوند تعالى به آن يا نهى فرموده از آن ، مگر آنكه در آن از براى خداى عزّ و جلّ امتحان و حكمى است . و « قبض » در لغت امساك و منع و اخذ است ، و « بسط » نشر و اعطاست . پس ، هر عطا و توسعه و منعى و هر امر و نهى و تكليفى براى امتحان است .
پس ، معلوم شد كه بعث رسل و نشر كتب آسمانى - همه براى امتياز بشر و جدا شدن اشقيا از سعدا و مطيعين از عاصين است . و معنى امتحان و اختبار حق همين امتياز واقعى خود بشر است از يكديگر ، نه علم به امتياز ، زيرا كه علم حق تعالى
هامش
[ 1 ] « سوگند به آن كسى كه پيغمبر را به حق فرستاد هر آينه در هم آميخته شويد و از هم بيخته و جدا گرديد . « نهج البلاغة فيض اسلام ، ص 57 « خطبهء » 16 .
[ 2 ] امام صادق ( ع ) فرمود : « هيچ تنگى و فراخى نيست مگر آنكه خداوند در آن مشيّت و حكم و امتحان دارد . » اصول كافى ، ج 1 ، ص 152 ، « كتاب توحيد » ، « باب الابتلاء و الاختبار » ، حديث 1 .
( 1 ) اصول كافى ج 1 ، ص 370 ، « كتاب الحجّة » ، « باب التمحيص و الامتحان » ، حديث 2 .
( 2 ) اصول كافى ج 1 ، ص 370 ، « كتاب الحجّة » ، « باب التمحيص و الامتحان » ، حديث 3 .
( 3 ) اصول كافى ج 1 ، ص 370 ، « كتاب الحجّة » ، « باب التمحيص و الامتحان » ، حديث 4 ، ابو الحسن ( ع ) فرمود : « خالص مىشوند همانطور كه طلا خالص مىشود . »
( 4 ) اصول كافى ج 1 ، ص 152 ، « كتاب توحيد » ، « باب الابتلاء و الاختبار » ، حديث 2 .