منافقان و شياطين معذب شود .
پس ، انسان عاقل كه اين مفاسد را ديد و از براى اين خلق جز زشتى و پليدى نتيجهاى نديد ، بر خود حتم و لازم كند كه اين صفت را از خود دور كند ، و وارد شود در مرحلهء عمل كه طريقهء ديگر علاج نفس است . و آن چنان است كه انسان مدتى با كمال دقت مواظبت كند از حركات و سكنات خود و كاملا مداقه در اعمال خويش كند ، و بر خلاف خواهش و آرزوى نفس اقدام كند و مجاهده نمايد ، و اعمال و اقوال خود را در ظاهر و باطن خوب كند و تظاهرات و تدليسات را عملا كنار گذارد ، و از خداى متعال در خلال اين احوال توفيق طلب كند كه او را بر نفس امّاره و هواهاى آن مسلط كند و در اين اقدام و علاج با او همراهى فرمايد . خداوند تبارك و تعالى فضل و رحمتش بر بندگان بى پايان است ، و هر كس به سوى او و اصلاح خود قدمى بردارد ، با او مساعدت فرمايد و از او دستگيرى نمايد . و اگر چندى بدين حال باشد ، اميد است كه نفس صفا پيدا كند و كدورت نفاق و دورويى از او زايل گردد و آيينهء قلب و باطنش از اين رذيله پاك و پاكيزه گردد و مورد الطاف حق و رحمت ولىّ النعمهء حقيقى گردد ، زيرا كه مبرهن است و به تجربه نيز پيوسته است كه نفس تا در اين عالم است از اعمال و افعال صادره از خود منفعل مىگردد ، چه اعمال صالحه و چه فاسده ، در هر يك از اعمال در نفس اثرى حاصل شود : اگر عمل نيكو و صالح است ، اثر نورانى كمالى ، و اگر به خلاف آن است ، اثر ظلمانى ناقص در آن حاصل شود تا يكسره قلب يا نورانى شود يا ظلمانى و منسلك در سلك سعدا شود يا اشقيا . پس ، تا در اين دار عمل و منزل زراعت هستيم ، با اختيار خود مىتوانيم قلب را به سعادت يا شقاوت كشانيم و رهين اعمال و افعال خود هستيم .
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شراً يَرَهُ .
[ 1 ]
فصل در بيان بعض اقسام نفاق است
بدان اى عزيز ، كه يكى از مراتب نفاق و دورويى و دو زبانى نفاق با خداوند متعال و دورويى كردن با مالك الملوك و ولىّ النعم است ، كه ما در اين عالم مبتلاى به آن هستيم و از آن غافليم ، و پردههاى ضخيم جهل و نادانى و حجابهاى ظلمانى
هامش
[ 1 ] « پس هر آنكه به سنگينى دانهاى خرد كار نيكى انجام دهد آن را خواهد ديد . و هر آنكه به سنگينى دانهاى خردكار بدى انجام دهد آن را خواهد ديد . » ( زلزال - 7 و 8 ) .