بشريت و انسانيت دور و با شياطين محشور است .
اينها كه گفته شد به حسب مراتب شدت و ضعف در خود جوهر نفاق بود ، و نيز به حسب متعلق فساد آن فرق دارد . زيرا كه گاهى نفاق كند در دين خدا ، و گاهى در ملكات حسنه و فضايل اخلاق ، و گاهى در اعمال صالحه و مناسك الهيه ، و گاهى در امور عاديه و متعارفات عرفيه . و همين طور گاهى نفاق كند با رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله ، و ائمهء هدى ، عليهم السلام ، و گاهى با اوليا و علما و مؤمنين ، و گاهى با مسلمانان و ساير بندگان خدا از ملل ديگر .
البته اينها كه ذكر شد در زشتى و وقاحت و قباحت فرق دارند ، گر چه تمام آنها در اصل خباثت و زشتى شركت دارند و شاخ و برگ يك شجرهء خبيثه هستند .
فصل
نفاق و دورويى علاوه بر آنكه خود صفتى است بسيار قبيح و زشت كه انسان شرافتمند هيچگاه متصف به آن نيست و داراى اين صفت از جامعهء انسانيت خارج ، بلكه با هيچ حيوانى نيز شبيه نيست ، و مايهء رسوايى و سرشكستگى در اين عالم پيش اقران و امثال است ، ذلت و عذاب اليم در آخرت است ، و به طورى كه در حديث شريف ذكر فرموده صورتش در آن عالم آن است كه انسان با دو زبان از آتش محشور گردد ، و اسباب رسوايى او پيش خلق خدا و سرافكندگى او در محضر انبياء مرسلين و ملائكهء مقربين گردد . و شدت عذابش نيز از اين روايت مستفاد شود ، زيرا كه اگر جوهر بدن جوهر آتش شد ، احساس شديدتر و الم بيشتر گردد . پناه مىبرم به خدا از شدت آن .
و در حديث ديگر وارد است كه رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله ، فرمود :
« مىآيد روز قيامت آدم دو رو ، در صورتى كه يكى از دو زبانش از پشت سرش خارج شده و يكى از آنها از پيش رويش ، و هر دو زبان آتش گرفته و تمام جسدش را آتش زدهاند . پس از آن گفته شود اين است كسى كه در دنيا دورو بود و دو زبان بود ، معروف شود به اين روز قيامت . [ 1 ] » و مشمول آيهء شريفه است كه مىفرمايد :
وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّه بِه أَنْ يُوصَلَ و يُفْسِدُونَ فِى الأرْضِ أُولئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدّارِ
. [ 4 ] سر منشأ بسيارى از مفاسد و مهالك است كه هر يك دنيا و آخرت انسان را
هامش
[ 1 ] عن زيد بن على ، عن آبائه عن علىّ ، عليهم السلام ، قال قال رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : يجيء يوم القيامة ذو الوجهين ، دالعا لسانه في قفاه و آخر من قدّامه ، يلتهبان نارا حتّى يلهبّا جسده . ثمّ يقال له : هذا الّذي كان في الدّنيا ذا وجهين و لسانين . يعرف بذلك يوم القيامة . ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ، ص 316 ، « عقاب من كان ذا وجهين و ذا لسانين » .
[ 2 ] « و آنچه را كه خدا فرمان به پيوند آن داده مىگسلند ، و در زمين تباهى مىكنند ، بر ايشان نفرين است و منزلگاه بد . » ( رعد - 25 ) .