مىگيرد ، آنها كه ناسپاسى مىكنند با زبان حال مىگويند ما لايق اين نعمت نيستيم و حكمت خداوند ايجاب مىكند كه اين نعمت را از آنها بگيرد و آنها كه شكر نعمت را بجا مىآورند در واقع مىگويند ما لايق و شايستهايم ، نعمت را بر ما بيفزا ، لذا در حديثى امام باقر عليه السلام مىفرمايند :
« ما أنْعَمَ اللَّهُ على عَبدٍ نِعمةً فشَكَرَها بِقَلْبِهِ إلّااستْتَوْجَبَ المَزِيدَ بِها قَبْلَ أنْ يَظْهَرَ شُكْرُهُ عَلى لِسَانِه ؛
كسى كه قلباً شكر نعمت كند پيش از آن كه به زبان شكر گويد ، لياقت خود را براى افزايش نعمت ثابت كرده است » . « 1 »
به عبارت ديگر انسان در زندگى از سه حال خارج نيست يا گرفتار مصيبتى مىشود ، يا نعمتى به او مىرسد كه از نگهدارى آن بيم دارد ، يا گناه و لغزشى از او سر مىزند ، كه داروى هر كدام از اينها در روايتى از امام صادق عليه السلام آمده است كه مىفرمايند :
« ثَلاثٌ لايَضُرُّ مَعَهُنَّ شَىٌ ، الدُّعاءُ عِنْدَ الكَرْبِ ، وَالإسْتِغْفار عِنْدَ الذَّنْبِ ، وَالشّكر عِنْدَ النِّعْمَةِ
؛ سه چيز است كه با وجود آن چيزى به انسان زيان نخواهد رسانيد ، دعا به هنگام حوادث سخت ، و استغفار به هنگام گناه ، و شكر به هنگام نعمت » . « 2 » كه مشكلات به وسيلهء دعا از بين مىرود ، و آثار گناه به وسيلهء استغفار پاك مىشود ، و تثبيت نعمتها به وسيلهء شكرگذارى انجام مىگيرد .
سؤالى كه به ذهن مىآيد اين است كه چكار كنيم تا نعمتهاى خدادادى باقى بماند ؟ جوابش در آيات و روايات آمده كه خلاصهء آن را مىآوريم .
عوامل پايدارى نعمتها : 1 . ايمان 2 . پرهيزكارى 3 . بذل و بخشش نعمتها 4 . صرفهجويى و قناعت .
عوامل از بين رفتن نعمتها : 1 . كفران نعمت 2 . انفاق و نداشتن بخشش 3 . به كار بردن نعمت در معصيت خداوند 4 . مصرف بىرويه واسراف 5 . عدم نيكوكارى .
هامش
( 1 ) . مستدرك الوسائل ، ج 2 ، ص 399
( 2 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 94