شده است . كميته فقهى سازمان بورس ايران نيز با شروط و ضوابطى اين نوع قرارداد را صحيح دانسته است .
بررسى اين مسأله با توجّه به جهانى بودن آن و ابتلاى همه كشورهاى اسلامى به آن در بازارهاى جهانى و با توجه به اختلاف فقهاى كشورهاى مختلف در حكم فقهى آن ، اهميت بهسزايى دارد .
فلسفهء قرارداد اختيار « 1 » :
از آنجا كه خريداران ، نگران ناياب و كمياب شدن و يا گران شدن كالاها در زمان مورد نياز هستند و از طرفى فروشندگان و توليدكنندگان نيز نگران كسادى بازار و كمبود خريدار و عدم تبديل كالا به نقد در زمان مورد نظر خود هستند روشهايى براى نجات از اين نگرانىها و ايجاد اطمينان نسبت به وضعيت آينده در بازارهاى بورس جهانى رواج پيدا كرده كه البته برخى از نظاير آنها در تاريخ كهن ملتها وجود داشته است . يكى از اين روشها « معامله اختيار » است . طى اين قرارداد ، فروشنده و خريدار نسبت به خريد و فروش در زمان مطلوب خود تا حدودى اطمينان پيدا مىكنند .
تعريف :
معامله اختيار ، قراردادى است ميان واگذاركننده و تحصيل كنندهء حق خريد و حق فروش در مورد كالايى مشخص ؛ به اين صورت كه تحصيل كنندهء حق معامله ( خريدار اختيار ) حق خريد يا فروش دارايى خاصى را در زمان معينى از آينده و با قيمت مشخصى خواهد داشت . در نتيجه خريدار حق ، مىتواند با اعمال حق خود در زمان تعيين شده به معامله كالاى مورد نظر با قيمت از پيش تعيين شده اقدام كند .
مبلغى را كه خريدار براى خريد « حق خريد » يا « حق فروش » مىپردازد « قيمت اختيار » و مبلغى كه براى دارايى مورد نظر تعيين مىگردد « قيمت توافقى » و زمان آيندهاى كه براى انجام معامله مشخص مىشود « زمان سررسيد » يا « تاريخ انقضا » و حقى كه به صورت نقدى واگذار مىشود « اختيار معامله » و سند واگذارى اين حق « اوراق اختيار » ناميده مىشوند .
بهوجود آمدن اين نوع معامله - چنانكه اشاره شد - به علّت نوسانات شديدى است كه هم از نظر قيمت و هم از نظر تقاضا در بعضى از كالاها مانند
هامش
( 1 ) . براى شناخت موضوع « اختيار معامله » از منابع زير استفاده شده است : مبانى مهندسى مالى و مديريت ريسك ، دكتر رضا داعى و على سعيدى ؛ مشتقات و مديريت ريسك در بازار نفت ، دكتر مسعود درخشان ؛ اسواق الاوراق الماليه ، عبدالمجيد الرضوان ؛ اوراق اختيار معامله " " در بازار سرمايه ايران ، دكتر محمد فطانت و ابراهيم آقاپور ؛ بورصة الاوراق الماليه ، البروارى ، شعبان محمد اسلام ؛ مصطلحات الفقه المالى المعاصر ، معاملات السوق ، كمال محمد يوسف ؛ اسواق الاوراق الماليه ( البورصة ) فى ميزان الفقه الاسلامى ، دكتر عصام ابوالنصر ؛ الآثار الاقتصاديه لاسواق الماليه من منظور الاقتصاد الاسلامى ، دكتر زكريا سلامة عيسى شنطناوى ؛ احكام البنوك والاسهم والاسواق الماليه ، الشيخ محمد اسحاق الفياض ؛ مصوبات شوراى مشورتى شرعى كميسيون اوراق بهادار مالزى ترجمه مهدى نجفى ، سيد سعيد شمسىنژاد ؛ فصلنامه تخصصى اقتصاد اسلامى شماره 9 و 11 ، پاييز و بهار 82 ؛ فصلنامه تخصصى دانشگاه امام صادق عليه السلام ، شماره 25 ، بهار 84 .