امّت زاهدتر از على بن ابىطالب عليه السلام نمىشناسيم » . « 1 »
همچنين مىدانيم آن حضرت از نان جوين استفاده مىكرد و از لذّات دنيا كم بهره مىگرفت . ابن ابىالحديد در شرح خود از يكى از ياران اميرمؤمنان عليه السلام نقل مىكند كه گفت : روز عيدى نزد على عليه السلام رفتم . آن حضرت ظرف مهر و موم شدهاى را پيش آورد . ديدم نان جوين خشك است . شروع به خوردن كرد . گفتم : يا على چرا ظرفش را مهر و موم كردهاى ؟ فرمود : مىترسم اين دو فرزندم آن را به روغن يا زيتون آغشته كنند . « 2 »
ولى آن حضرت با اين همه زهد در زندگى شخصى ، هم دعوتش به تلاش و كار و هم سيرهء عملىاش براى رونق اقتصادى بسيار آموزنده است ، چرا كه مىفرمود : «
من وجد ماءً و تراباً ثمّ افتقر فأبعده اللَّه
؛ هر كس آب و خاكى بيابد آنگاه ( با عدم كار و تلاش ) فقير شود ، از رحمت خدا به دور باد ! » . « 3 »
همچنين آن حضرت در صدر منشور كشوردارى خود از مالك اشتر مىخواهد تا به آبادانى شهرها و مراكز آن بپردازد : «
. . . واستصلاح أهلها و عمارة بلادها
» . « 4 »
مردى اميرمؤمنان عليه السلام را ديد در حالى كه هستههاى خرماى فراوانى در كنارش بود . از آن حضرت پرسيد : «
ما هذا يا أميرالمؤمنين
؟ ؛ اين هستهها به چه كار مىآيد ؟ » امام پاسخ داد : « اگر خدا بخواهد هزاران اصلهء خرماست » . آنگاه همه آنها را كاشت و همه آنها سبز و بارور شدند . آن حضرت زمينهاى زراعى و نخلستانهاى فراوانى را احداث و وقف كرد . او با اموال خود بيش از هزار برده را خريدارى و در راه خدا آزاد كرد و بين راه مكه و كوفه ، چاههاى فراوانى حفر نمود و آب آن را در اختيار حجاج نهاد و . . . . « 5 »
مورّخ معروف ، بلاذرى مىنويسد : «
كانَت غَلَّةُ عَليّ أَربعين أَلف ديناراً فجعلها صدقةً
؛ ( سالى از سالها ) قيمت محصولات كشاورزى على عليه السلام چهل هزار دينار بود كه همهء آنها را ميان فقرا تقسيم كرد » . « 6 »
همچنين در شرح زندگى آن حضرت آمده است كه فرمود : «
تزوَّجْتُ فاطمة وَما كان لي فراشٌ ، وَصَدَقَتى اليوم لو قُسِّمَتْ على بنى هاشم لَوَسِعَتْهُم
؛ هنگامى كه با فاطمه ازدواج كردم ، حتى فرش خانه نداشتم ؛ ولى الان ( در پرتو كار و تلاش ) صدقاتى را كه مىپردازم اگر در ميان همهء بنىهاشم تقسيم كنم ، همه را كفايت مىكند » . « 7 »
هامش
( 1 ) . مناقب خوارزمى ، ص 117 .
( 2 ) . شرح نهجالبلاغه ابن ابىالحديد ، ج 1 ، ص 26 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 100 ، ص 65 ، ح 10 .
( 4 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 53 .
( 5 ) . امام صادق عليه السلام دربارهء تلاشهاى اقتصادى اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود : « إِنهُ أعتق ألف نسمة من كدّ يده . . . و وقف مالًا بخيبر وبوادي القرى ، و وقف مال أبي نيرز و البغيبغة و أرباحاً و أرينة و رغد و رزيناً و رياحاً على المؤمنين ، و أمر بذلك أكثر ولد فاطمة من ذوي الأمانة و الصّلاح ، و أخرج مائة عين بينبع و جعلها للحجيج ، وهو باق إلى يومنا هذا ، و حفر آباراً في طريق مكّة والكوفة ، و بنى مسجد الفتح في المدينة ، وعند مقابل قبر حمزة ، و في الميقات وفي الكوفة و جامع البصرة و في عبادان و غير ذلك » . ( بحارالانوار ، ج 41 ، ص 32 ) .
( 6 ) . بحارالانوار ، ج 41 ، ص 26 .
( 7 ) . همان ، ص 43 .