و اسرافها ، تبذيرها ، ريخت و پاشها و اعمال نامعقول را از بين مىبرد و قهراً به بقاى ثروتهاى جامعه كمك و از هدر رفتن آن جلوگيرى مىكند .
ثانياً ؛ زهد اسلامى از تخريبهاى مالى پيشگيرى مىكند . جنگها غالباً ريشه در طمع و حرص و دنياطلبى دارد و ثروتهاى كلان جامعه را نابود مىكند . زاهد اسلامى از اين نوع جنگ و جدالهاى ظالمانه گريزان است ، اين گريز سبب بقاى ثروتها مىشود و با تزريق آن به جامعه ، اقتصاد كشورها به رشد و شكوفايى مىرسد .
ثالثاً ؛ زاهد اسلامى در پرتو تنزه و زهد پيشگى الهى ، به موجب دارا بودن صفاى باطن ، همواره به انسان دوستى ، سازندگى و دستگيرى از ديگران توجه دارد و اين مسئله وى را به كار و تلاش اقتصادى وا مىدارد تا بتواند از اين راه ، زمينههاى خدمت بيشتر به جامعه و ديگران را به دست آورد .
در پرتو اين روحيه ، بازار كار و تلاش و آبادانى وانفاق و خدمت رسانى از رونق شايستهاى برخوردار مىگردد .
به هر حال زاهد اسلامى با توجه به سه اصل ذيل ، هر چند خود از تمتّعات دنيوى كمتر بهره مىگيرد ، ولى اين امر مانع از آن نمىشود كه داراى زندگى پر از تلاش و كوشش و توسعه و رشد اقتصادى سالم بوده باشد :
1 . حسابرسى در قيامت : «
. . . في حَلالها حساب وفي حَرامها عقابٌ
» . « 1 »
2 . تحمل مرارتها و زحمات در دنيا ، عاقبت رضايتبخشى را در قيامت به دنبال دارد ، چنانكه خوشگذرانى در دنيا ، با تلخكامى در آخرت همراه است : «
مرارة الدّنيا حلاوة الآخرة و حلاوة الدّنيا مرارة الآخرة
» . « 2 »
3 . قناعت پيشگى و برخوردار شدن كمتر از تمتعات زندگى ، رضايت بيشتر در زندگى اخروى را به ارمغان مىآورد : «
يا بنيّة ما من رجلٍ طاب مَطعمه ومَشربه ومَلبسه إلّاطال وُقوفه بين يدى اللَّه عزّوجلّ يوم القيامة
» . « 3 »
با اين مقدمه كه دورنمايى از بحث را نشان مىدهد ، موضوع را در چهار گفتار پى مىگيريم :
گفتار اوّل : تعريف زهد اسلامى
زهد در لغت به معناى بىميلى و بىرغبتى است ؛ راغب مىنويسد : « الزهيد ، الشيء القليل ، والزّاهد فى الشيء الرّاغب عنه ؛ زهيد به چيز اندك گفته مىشود و زاهد در چيزى به معناى روى گردانى از آن است » . « 4 »
در لسان العرب آمده است : « الزهد ضد الرغبة . . .
و الزّهادة فى الأشياء كلها ضد الرغبة ؛ زهد ضدّ شوق و رغبت است و زهادت در همهء اشيا ، به معناى
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 42 ، ص 276 ( از على عليه السلام ) .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، قصار 251 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 42 ، ص 276 ( از على عليه السلام ) .
( 4 ) . مفردات راغب ، مادهء « زهد » .