درآورده در گوشهاى محبوس كند ، نعمت خداوند را ناسپاسى كرده است .
در سخنى ديگر قرآن با اشاره به عذاب سخت و هولناك حبس كنندگان اموال مىفرمايد : « كَلَّا إِنَّهَا لَظَى * نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى * تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّى * وَجَمَعَ فَأَوْعَى » . « 1 »
در اين آيات قرآن تهديد شديدى نسبت به كسانى دارد كه اموال را گردآورى و حبس مىكنند ، زيرا غالب مفسران آيهء « وَجَمَعَ فَأَوْعَى » را چنين تفسير كردهاند : « جمع المال حرصاً عليه فأوعى : جعله في وعاء و كَنَزَه ؛ يعنى مالى را از روى حرص جمع نمايد و آن را در جايى حبس كند » « 2 » و از چرخهء توليد خارج سازد .
موضوع راكد گذاشتن اموال و حبس آن و تهديد به عذابهاى دردناك براى اين عمل ، در روايات نيز به صورت گستردهاى آمده است ؛ از جمله در روايتى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه گروهى از مردم خراسان نزد آن حضرت شرفياب شدند ، حضرت آغاز به سخن كرده ، فرمود : «
مَن جمع مالًا يحرسه عذّبه اللَّه على مقداره . فقالوا بالفارسية : لا نفهم العربية ، فقال عليه السلام لهم
: هر كه درم اندوزد جزايش دوزخ باشد ؛ ( امام فرمود ) هر كس مالى را گرد آورد و از آن محافظت كند ، ( راكدش بگذارد ) خداوند به اندازهء آن مال او را كيفر دهد . آنان گفتند : ما عربى نمىفهميم .
امام جواب فوق را به آنان فرمود » . « 3 »
فلسفهء تحريم كنز :
فلسفهء تحريم كنز ، چيزى نيست كه بر كسى پوشيده باشد و اگر كسى به تفصيل آن را نداند ، يا نتواند بيان كند ، بىشك به اجمال آن را مىداند ، كنز مفاسد زيادى به دنبال دارد ، و اجتناب از آن تأمين كنندهء منافع فراوانى براى فرد و جامعه است كه بخشى از آنها در بحث فلسفهء تحريم مالاندوزى - يكى ديگر از چهرههاى كنز - بيان شد . از قبيل :
آزادى و رهايى انسان از صفات مذمومى چون بخل و حرص ، تأمينِ نيازهاى محرومان و جلوگيرى از فاصلهء طبقاتى .
در اينجا به دو نكتهء ديگر اشاره مىشود :
1 . بسترسازى جهت گردش سرمايه
از روزى كه جوامع انسانى شكل گرفت مسألهء مبادلهء فرآوردههاى مختلف در ميان انسانها رواج داشت . هر كس مازاد احتياجات خود را از فرآوردههاى كشاورزى ، دامى و جز آنها در معرض فروش قرار مىداد ؛ ولى از آنجا كه هنوز پول رايج نشده بود . مبادلهها در آغاز به صورت جنس به جنس بود و خود مشكلات فراوانى را موجب مىشد ، زيرا چه بسا افرادى كه مىخواستند مازاد نياز خود را بفروشند ولى در آن حال به چيز خاصى نياز نداشتند تا با آن بخرند . اينجا بود كه بشر به فكر
هامش
( 1 ) . معارج ، آيهء 15 - / 18 .
( 2 ) . ر . ك : مجمع البيان ، ج 10 ، ص 535 ؛ جامع البيان ، ج 29 ، ص 49 ؛ روح المعانى ، ج 15 ، ص 69 . در تفسير مقاتل آمده است : « أي جمع ماله فأمسكه في وعائه و لم ينفق منه للسائل والمحروم » . ( تفسير مقاتل ، ج 4 ، ص 439 ) .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 47 ، ص 119 ، ح 162 .