چنين آدمى ، محرومان جامعه را فراموش كرده و براى آنان در زندگى خويش حقّى قائل نيست .
4 . سوء مديريت و بى برنامگى
در بسيارى از موارد سوء مديريت و بىبرنامگى چه در زندگى فردى و چه در زندگى اجتماعى مايه بروز اسرافكارى است و اگر برنامه ريزى صحيح و حساب شده صورت پذيرد از وقوع اسرافكارىها پيشگيرى مىگردد .
در سخنانى از اميرمؤمنان على عليه السلام وارد شده است كه چهارچيز نشانهء ضعف و عقبگردى است ؛ يكى از آنها عبارت است از تبذير و ريخت و پاش . « 1 »
انسانِ بدون برنامه ، گرفتار مصرفگرايى و اسراف مىشود و از پيامدهاى شوم آن كاهش پس اندازها و فقر و فلاكت در آينده است . از اميرمؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : «
فدَعِ الإسراف مقتصداً واذكر في اليوم غداً
؛ لازم است با ميانهروى در مصرف از اسراف دورى نمايى و امروز به ياد فردايت باشى ( بخشى از درآمدهاى امروز را براى فردا پس انداز كنى ) » . « 2 »
نيز آن حضرت فرمودند : «
حسن التدبير ينمي قليل المال وسوء التدبير يفني كثيره
؛ برنامهريزى صحيح ، مال اندك را رشد مىدهد و برنامهريزى غلط مال بسيار را تباه مىسازد » . « 3 »
5 . تشخصطلبى و خودنمايى
در بسيارى از موارد ، بروز اسراف جنبه فرهنگى دارد و فرهنگ كسانى كه بر اساس آموزههاى غلط بنا شده است باعث بروز اسراف در زندگى است و مسئله تشخصطلبى ، خودنمايى ، چشم و همچشمى يكى از آنها است . معمولًا چنين كسانى مىپندارند ، اسراف و اداى مرفّهان را درآوردن ، نوعى منزلت اجتماعى محسوب مىشود ، ازاينرو در رفتارهاى مصرفى خود ، بدون توجه به درآمدهاى واقعى و وضعيت اقتصادى خويش بر اساس عادات و رسوم طبقات مرفّه تصميمگيرى مىكنند و به انواع مخارج تجملاتى و لوكس و خريد كالاهايى غيرضرورى دست مىزنند كه به آن نيازى ندارند . در حديثى از امام سجاد عليه السلام دربارهء وجود حرص در انسانها مىخوانيم : «
. . . وذلك أنّ أكثر ما يطلب ابن آدم ما لا حاجة إليه
؛ و اين به آن دليل است كه بسيارى از نيازهاى مصرفى پندارى است و آدمى به آن نياز ندارد » . « 4 »
در حديثى مىخوانيم : از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پرسيده شد ، چگونه مىشود آدمى خانهاى را براى خودنمايى بنا كند ؟ آن حضرت در پاسخ فرمودند :
« يَبني فضلًا على ما يكفيه استطالةً منه على جيرانه ومباهاةً لإخوانه
؛ آنكه به منظور فخرفروشى بر همسايگان و برادران دينى ، زياده از حدّ كفايت خويش خانه بسازد » . « 5 »
6 . ناتوانى فكرى و بىخردى
دقت در زندگى بعضى اسرافكاران نشان مىدهد
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 8128 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 21 .
( 3 ) . غررالحكم ، ح 8081 .
( 4 ) . كافى ، ج 2 ، ص 131 ، ح 11 .
( 5 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 12 .