جمعبندى :
از مجموع اين آيات و روايات به خوبى استفاده مىشود كه از منظر اسلام ، استفاده از مواهب خداوند در عرصههاى گوناگون زندگى نه تنها اسراف شمرده نمىشود ، بلكه ممكن است از حقوق اوليهء انسانها ، خصوصاً خانواده محسوب گردد و كوتاهى از آن مستوجب عذاب خداوند باشد .
همچنين از اين روايات استفاده مىشود كه اسراف ، امرى نسبى است و به همين جهت بر حسب شرايط اقتصادى ، زمان ، مكان و شأن و جايگاه افراد و متناسب با سطح برخوردارى افراد از امكانات معيشتى ، متفاوت و متغير است .
ممكن است استفاده از موهبتى الهى در وضعيتى خاص براى فرد يا جامعهاى « اسراف » محسوب شود ؛ ولى در وضعيتى ديگر يا براى شخص ديگرى چنين نباشد .
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : «
ربّ فقير هو أسرف من الغنيّ ، إنّ الغنيّ ينفق ممّا أوتى والفقير ينفق من غير ما أوتى
؛ چه بسا فقيرى كه از شخص غنى اسراف كارتر است ، زيرا شخص غنى از دارايى خود ( مسرفانه ) هزينه مىكند ؛ ولى فقير با آنكه ندارد چنين مىكند » . « 1 »
اين حديث و مشابه آن مىرساند كه از نگاه اسلام ، اسراف داراى مفهومى نسبى است كه با اختلاف اشخاص ، زمانها و مكانها در حال تغيير
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 4 ، ص 55 ، ح 4 .