چون موجب به هدر رفتن آبها مىشود . نيز گاهى اتقان و استحكام در كارهايى چون ساختمان سازى ، هر چند به حسب ظاهر ممكن است مخارج بيشترى را در به دو امر تحميل كند ؛ ولى در درازمدت خود نوعى پرهيز از اسراف محسوب مىشود ، چه اينكه اگر زيربار هزينهء اوليه نرود ، به ناچار مجبور مىشود چند برابر آن را براى ترميم و ساخت و سازهاى مجدد وغيره بپردازد .
در واقع اين همان تدبير در معيشت است كه در روايات از آن ياد شده است .
شخصى به نام ايوب بن حرّ نقل مىكند كه گفته است : «
سمعت رجلًا يقول لأبي عبداللَّه عليه السلام : بلغني أنّ الاقتصاد و التدبير في المعيشة نصف الكسب ، فقال أبوعبداللَّه عليه السلام لا ، بل هو الكسب كلّه و من الدين التّدبير في المعيشة
؛ شنيدم شخصى به امام صادق عليه السلام عرض كرد : به ما گفتهاند اقتصاد و مديريت صحيح در زندگانى ، نيمى از كسب است . حضرت فرمود : خير ، بلكه همهء كسب است و تدبير در معيشت بخشى از دين است » . « 1 »
اميرمؤمنان در حديث ديگرى مىفرمايد : «
حُسنُ التدبير و تجنّب التبذير من حسن السياسة
؛ از جمله سياستگذارى صحيح آن است كه كارها با تدبير اداره شود و از اسراف و تبذير پرهيز گردد » . « 2 »
ترديدى نيست كه آموزشهاى لازم عمومى و خصوصى ، باعث پيشگيرى از وقوع اسرافكارىهاست .
توجه دادن به امور ذيل مىتواند جامعه را از رويكرد به اسراف بيمه كند :
الف . زيانها و پيامدهاى اسراف .
ب . آثار مثبت و فوايد ميانهروى .
ج . آيات ، روايات و سنت و سيره پيامبر صلى الله عليه و آله و پيشوايان معصوم در باب نكوهش و تحريم از اسراف .
گفتار هفتم : اشكال جديد اسراف در جوامع امروزى
چنانكه در فصل مصاديق اسراف گذشت اسراف ، در شكلهاى مختلف ، مىتواند خودنمايى كند كه به برخى از اشكال آن در عصر ما اشاره مىشود .
الف . در طبيعت
اسرافكارىها در عرصهء طبيعت و زندگى آدميان مسألهاى غير قابل انكار است و مىتوان آن را به دو نوع فردى واجتماعى تقسيم كرد . در اين فصل به برخى از آنها اشاره مىشود كه اگر مسؤولان جوامع بشرى جهت رفع آنها قيام كنند به شكوفايى علم و زندگى بشر منجر مىگردد ، از جمله :
1 . امروز در بسيارى از مناطق دنيا تخريب جنگلها به صورت يك فاجعه درآمده است . قطع
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 68 ، ص 349 ، ح 20 .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 7618 .