سختگيرى ، بلكه در ميان اين دو ، حدّ اعتدالى را رعايت مىكنند » . « 1 »
در اين آيه اصل انفاق به عنوان صفتى ممتاز از صفات « عباد الرحمان » مسلّم گرفته مىشود و درباره كيفيت انفاق مىفرمايد : انفاق بايد به دور از هرگونه اسراف و سختگيرى باشد ؛ نه آن چنان انفاق كند كه خود گرسنه بماند و نه آن چنان سختگير باشد كه به ديگران هيچ خيرى نرساند .
2 . اسراف در سنّت
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به عناوين مختلف از اسراف نهى و نكوهش كرده است . از جمله : آن حضرت با تأكيد به يكى از ياران فرمود : «
لا تُسرف ، لا تُسرف
؛ اسراف مكن ، اسراف مكن » . « 2 »
در حديث معروفى آمده است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به يكى از مسلمانان كه مشغول انجام وضو بود فرمود : «
لا تُسرف
( اسراف مكن )
، قيل : يا رسول اللَّه وَفِي الوضوء إسراف ؟ قال : نعم و في كلّ شيئٍ إسراف
» . « 3 » طبق اين حديث اسراف در همه چيز مصداق دارد .
همچنين آن حضرت فرمود : «
لا خير في صبّ الماء الكثير في الوضوء وإنّه من الشيطان
؛ ريختن آب فراوان در وضو ( بيش از حد متعارف ) كار شايستهاى نيست و چنين كارى از شيطان است » . « 4 »
چنانكه در حديث ديگرى مىخوانيم :
عبداللَّه بن عمرو مىگويد : رسول خدا صلى الله عليه و آله از كنار ( مردى به نام ) سعد كه در حال وضو گرفتن بود ، عبور كرد فرمود : اسراف مكن ، اى سعد ! اين اسراف براى چيست ؟ سعد گفت : آيا در وضو هم اسراف صدق مىكند ؟ پيامبر فرمود : آرى ؛ گرچه در كنار نهر آب باشيد . « 5 »
اين موضوع به اندازهاى مهم است كه در احاديث آمده است : فرشته ويژهاى مسئول نگارش موارد اسراف در باب ريختن آب هنگام وضو است . « 6 »
اميرالمؤمنين على عليه السلام فرمود : «
ذر الإسراف مقتصداً
؛ اسرافگرى را كنار بگذار و ميانهرو باش » . « 7 »
همچنين آن حضرت فرمود : «
إذا أراد اللَّه بعبد خيراً ألهمه الاقتصاد وحسن التدبير وجنّبه سوء التبذير و الإسراف
؛ اگر خداوند خير بندهاى را اراده كند ، ميانهروى و حسن تدبير در امور را به او الهام مىكند و از سوء تأثير تبذير و اسراف او را دور نگه مىدارد » . « 8 »
نيز فرمود : «
حلّوا أنفسكم بالعفاف و تجنّبوا
[ اجتنبوا ]
التبذير و الإسراف
؛ خودتان را با عفاف و قناعت زينت دهيد و از تبذير و اسراف بپرهيزيد » . « 9 »
هامش
( 1 ) . فرقان ، آيهء 67 .
( 2 ) . كنز العمال ، ج 9 ، ص 325 ، ح 26250 .
( 3 ) . همان ، ص 327 ، ح 26261 .
( 4 ) . همان ، ح 26260 .
( 5 ) . سنن ابن ماجة ، ج 1 ، ص 147 ، ح 425 ؛ مسند احمد ، ج 2 ، ص 221 . [ عن عبدالله بن عمرو : مرّ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله بسعد ، و هو يتوضّأ ، فقال : « لا تسرف ، ما هذا السرف يا سعد ؟ » قال : أفي الوضوء سرف ؟ ! قال : « نعم و إن كنت على نهر جار » ] .
( 6 ) . عن حريز عن أبي عبداللَّه عليه السلام قال : إنّ للَّهملكاً يكتب سرف الوضوء ( كافى ، ج 3 ، ص 22 ، ح 9 ؛ وسائل الشيعه ، ج 1 ، ص 485 ) .
( 7 ) . غرر الحكم ، ح 8124 .
( 8 ) . همان ، ح 8057 .
( 9 ) . همان ، ح 8123 .