بازار مىشويد - در آن موقع كه مردم مشغول كسب و كارند - فراوان خدا را ياد كنيد ، چرا كه اين عمل كفّارهء گناهان و موجب افزايش حسنات است و جزو غافلان نوشته نخواهيد شد » . « 1 »
2 . در روايتى امام صادق عليه السلام فرمود : «
إذا اشتريت شيئاً من متاع او غيره فكبّر . . .
؛ هنگامى كه متاعى و يا چيز ديگرى مىخرى تكبير بگو » . سپس امام دعايى را نيز در ادامه ذكر مىكند . « 2 »
3 . امام باقر عليه السلام براى ورود به بازار و هنگام معامله با مردم اين دعا رانقل كرده است : «
أللّهم إنّي أسألك من خيرها و خير أهلها ، وأعوذ بك من شرّها وشرّ أهلها
؛ خدايا من از تو خير اين مكان و خير اهل آن را مىطلبم و از شرّ آن و شرّ اهلش به تو پناه مىبرم » . « 3 »
در منابع اهل سنّت نيز دعاها و ذكرهايى به هنگام ورود به بازار نقل شده است . « 4 » از جمله آمده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله هنگام ورود به بازار اين دعا را مىخواند : «
أللّهم إنّى أسألك من خير هذه السوق ، وأعوذ بك من الكفر والفسوق
» . « 5 »
برپايهء همين تعليمات است كه بازاريان سنّتى هنگامى كه قفل درب فروشگاه خود را باز مىكنند گاه با صداى بلند و گاه آهسته ، اذكار و دعاهايى را بر زبان جارى مىسازند و از شرّ شيطان و هواى نفس به خدا پناه مىبرند و روح و جان خود را صفا مىدهند تا بتوانند معاملاتى سالم و مورد رضاى خدا داشته باشند .
* * *
گفتار سوم . حاكميّت اخلاق در مصرف
اسلام در مصرف نيز دست مصرف كنندگان را باز نمىگذارد كه هرگونه بخواهند از سرمايههاى خود استفاده كنند و به هر شيوهاى آنها را به مصرف برسانند ؛ بلكه توصيهها و دستوراتى در اين باره دارد كه به برخى از آنها اشاره مىشود .
1 . ميانهروى و اعتدال در مصرف
ميانه روى در مصرف ، از بايستههاى مصرف و مورد تأكيد اسلام است . ميانهروى ، خواه در مصرف خوراك و پوشاك و مانند آن و خواه در هزينههاى جارى ديگر توصيه شده است . دربارهء ميانهروى و اعتدال در مصرف ، در احاديث فراوانى تعبيرات زندهاى ديده مىشود كه نشان مىدهد پايهء اقتصاد سالم ، بر اعتدال در مصرف نهاده شده است .
در حديثى از رسول خدا مىخوانيم : «
من اقتصد أغناه اللَّه
؛ كسى كه راه اعتدال در مصرف را بپيمايد خدا او را بىنياز مىكند » . « 6 »
در حديث ديگرى از على عليه السلام آمده است :
« الاقتصاد ينمى القليل والاسراف يفنى الجزيل
؛ ميانه روى ثروت كم را رشد مىدهد و اسراف ثروت زياد
هامش
( 1 ) . خصال ، ص 614 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 303 ، ح 1 . با همين مضمون چندين روايت در باب 19 و 20 آمده است .
( 3 ) . همان ، ص 301 ، ح 1 .
( 4 ) . ر . ك : سنن ابن ماجه ، ج 2 ، ص 752 ، ح 2235 ؛ كتاب الدعاءطبرانى ، ص 251 .
( 5 ) . كتاب الدعاء طبرانى ، ص 252 .
( 6 ) . ميزان الحكمه ، ج 3 ، ح 3342 .