خوددارى كنند » . « 1 »
ب . به اوليا و مردانى كه زنان خويش را طلاق دادهاند ، سفارش مىكند كه پس از پايان عدّه همسران ، كسى مانع ازدواج مجدّد آنها با يكديگر نشود ، آنگاه مىفرمايد : « ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ » . « 2 »
ج . پس از دستور به اجراى حدّ زنان و مردان زناكار مىفرمايد : « إِنْ كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ » . « 3 »
در اين آيات و مانند آن ، ايمان به خدا و روز واپسين و اينكه همهء اين موارد نزد خدا ثبت است و به حساب آنها رسيدگى مىشود ، عامل بازدارندهاى براى پيشگيرى از تخلّف و تعدّى به احكام الهى شمرده شده است .
سه . اعتقاد به محاسبهء الهى
در پارهاى از موارد پس از بيان يك سلسله احكام ، حسابرسى الهى را گوشزد مىكند :
الف . پس از بيان گناه كتمان شهادت ، مىفرمايد :
« وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِى أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ » . « 4 »
ب . پس از دستور به پرداخت اموال يتيمان به آنان و گرفتن شاهد براى اين كار ، مىفرمايد : « وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيباً » . « 5 »
چهار . اعتقاد به علم الهى
در پارهاى از موارد ، قرآن كريم براى ترغيب مكلّفان به انجام دستورات الهى ، احاطهء علمى خداوند به اعمال بندگان را يادآور مىشود :
الف . پس از بيان حكم عدم جواز خواستگارى از زنانى كه در عدّهء وفات به سر مىبرند ، مىفرمايد :
« وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِى أَنفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ » . « 6 »
ب . هنگامى كه از انفاق و نذر مكلّفان سخن مىگويد ، مىفرمايد : « وَمَا أَنفَقْتُمْ مِّنْ نَّفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِّنْ نَّذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ » . « 7 »
اين آيات بخشى از آياتى است كه پيوند كامل دستورات الهى را با اعتقادات نشان مىدهد . موارد متعدّد ديگرى نيز در اين باره هست كه با مراجعهء به قرآن مجيد مىتوان از آن آگاه شد .
4 . آميختگى احكام و اخلاق
در اسلام و دستورات قرآن ، در پارهاى از موارد همراه با بيان احكام ، اخلاق نيز توصيه مىگردد ؛ به ويژه در مواردى كه اجراى قانون ، عواقب روانى و آسيبهاى عاطفى براى يكى از طرفين دعوا داشته باشد ؛ به عنوان نمونه به چند مورد اشاره مىشود :
يك . توصيه به سراح جميل در مسأله
الف . در آيهء 49 سورهء احزاب پس از بيان حكم طلاق و عدم لزوم عدّه براى زنان مطلقهاى كه با آنها
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 228 .
( 2 ) . بقره ، آيهء 232 .
( 3 ) . نور ، آيهء 2 .
( 4 ) . بقره ، آيهء 284 .
( 5 ) . نساء ، آيهء 6 .
( 6 ) . بقره ، آيهء 235 .
( 7 ) . بقره ، آيهء 270 .