ج . پس از بيان احكامى دربارهء « عبد مكاتَب » كه زمينهء آزادى آنها را فراهم مىكند ، مىفرمايد :
« « وَآتُوهُمْ مِّنْ مَّالِ اللَّهِ الَّذِى آتَاكُمْ » ؛ از مال خدا كه در اختيار شما قرار داده ، چيزى به آنها بدهيد » . « 1 »
در اين ارتباط آيات و روايات فراوانى است كه بخشى از آنها در بحث « اصول و قواعد راهبردى در اسلام » در همين كتاب آمده است .
دو . توجّه به حساب رستاخيز
همانگونه كه اعتقاد به مبدأ با مسائل اقتصادى پيوند خورده ، توجه به معاد و مسئلهء رستاخيز نيز در بعضى از آيات با مسائل اقتصادى گره خورده است ، به عنوان نمونه :
الف . در آنجا كه مردم را از كنز و ذخيرهسازى و جمعآورى طلا و نقره و عدم انفاق آن در راه خدا برحذر مىدارد ، آنان را به عذاب الهى تهديد مىكند .
سپس مىافزايد : « « يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِانفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ » ؛ در آن روز كه آن را در آتش جهنم ، گرم و سوزان كرده و با آن صورتها و پهلوها و پشتهايشان را داغ مىكنند ، ( و به آنها مىگويند : ) اين همان چيزى است كه براى خود اندوختيد ( و گنجينه ساختيد ! ) پس بچشيد چيزى را كه براى خود مىاندوختيد » . « 2 »
ب . قرآن كريم پس از نهى از رباخوارى مىفرمايد : « « وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِى أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ » ؛ و از آتشى بپرهيزيد كه براى كافران آماده شده است » . « 3 »
ج . در سورهء مطفّفين پس از هشدار به كم فروشان مىفرمايد : « « أَلَا يَظُنُّ أُولَئِكَ أَنَّهُمْ مَّبْعُوثُونَ * لِيَوْمٍ عَظِيمٍ » ؛ آيا آنها گمان نمىكنند كه برانگيخته مىشوند در روزى بزرگ ؟ » . « 4 »
در واقع اعتقاد به قيامت و كيفر خداوند در روز رستاخيز براى ترك اين نوع گناهان اقتصادى بسيار مؤثر است .
6 . جدايى كامل مسائل اقتصادى از اخلاق ، در دنياى امروز
در دنياى مادى امروز كه شعارش « درآمد بيشتر با رنج كمتر » است ، اخلاق ، جايى در محاسبات و معاملات اقتصادى ندارد و در حقيقت اين نوع نگاه ، ناشى از ضعف اعتقاد و ضعف اخلاق است .
همانگونه كه در ديگر عرصههاى تعامل نيز ، اخلاق جايى براى آنان ندارد و گفتمان حاكم بر دنياى امروز براساس « منفعتطلبى » و « سلطهجويى » است و همين ضعف اعتقاد و اخلاق ، آثار زيانبارى را در دنيا به بار آورده است و ريشهء انواع استعمار اعم از سياسى و اقتصادى و فرهنگى را تشكيل مىدهد و اگر بگوييم ريشهء غالب جنگهاى منطقهاى و جهانى ، تصاحب اموال و ذخاير اقتصادى است سخنى به اغراق نيست .
پىآمدهاى وحشتناك اين جدايى :
1 . فروش انواع سلاح حتى سلاحهاى كشتار
هامش
( 1 ) . نور ، آيهء 33 .
( 2 ) . توبه ، آيهء 35 .
( 3 ) . آل عمران ، آيهء 131 .
( 4 ) . مطففين ، آيهء 4 و 5 .