القَطْر يُقيم الصلاة ويؤتى الزكاة
. . . ؛ از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پرسيدند : چه مالى بهتر است ؟ فرمود : زراعتى كه صاحبش آن را كشت كند و به رشدش رساند و در زمان برداشت ، زكاتش را بپردازد . بار ديگر سؤال شد : بعد از كشاورزى چه مالى بهتر است ؟ فرمود :
دامپرورى كه صاحبش به دنبال گوسفندان در مراتع مناسب حركت كند و نماز را اقامه نمايد و زكات را بپردازد . . . » . « 1 »
ج . دستيابى به عدالت اقتصادى و نفى فاصلهء طبقاتى
از اهداف والاى فعاليتهاى توليدى ، رسيدگى به محرومان و نيازمندان جامعه است . به نظر مىرسد مهمترين هدف پيشوايان دين از توليد ، به همين امر برگردد .
اميرمؤمنان على عليه السلام بيشتر درآمدهاى كشاورزى و توليدى خود را براى تهيدستان و نيازمندان و بردگان جامعه هزينه مىكرد « 2 » ، و در بسيارى از مواقع آنها را به صورت وقف در خدمت همه قرار مىداد . « 3 »
در روايتى امام على بن موسى الرضا عليه السلام از امام على بن الحسين عليه السلام نقل كرده است كه فرمود : «
ما أزرع الزرعَ لطلب الفضل فيه ، و ما أزرعه إلّاليناله المعتر وذو الحاجة
؛ من براى درآمدافزايى ، كشاورزى نمىكنم ، بلكه تنها براى كمك به تهيدستان و نيازمندان زراعت مىكنم » . « 4 »
« توليد » با انگيزهء تأمين نيازمندىهاى ديگران و با هدف تقارب نسبى سطح زندگى طبقات مختلف اجتماع ، از امتيازات اقتصاد اسلامى است كه آن را از ديگر مكاتب اقتصادى متمايز مىسازد ، چرا كه در مكاتب ديگر ، بهويژه مكتب سرمايهدارى ، توليد تنها با هدف « كسب درآمد بيشتر » است ، لذا پيروان اين مكتب اگر احساس كنند با افزايش توليد ، بازار به حدّ اشباع رسيده و قيمتها در معرض سقوط قرار گرفته ، ممكن است ميليونها تُن از مواد غذايى را به دريا بريزند - همانگونه كه تاكنون ريختهاند - تا مبادا كنترل بازار از دست آنان خارج گردد . اين همان چيزى است كه از منظر اسلام از بزرگترين جنايات به شمار مىآيد . شرح مطالب مربوط به اين موضوع در بخشهاى ديگرِ اين كتاب آمده است و نيازى به تكرار نيست .
يادآورى :
افزون بر مطالب گذشته ، در قرآن نيز اشارات پرمعنايى به مشاغل توليدى خاصى به عنوان نعمتهاى الهى ، وجود دارد كه بيانگر اهميت آنهاست ، از جمله : كشاورزى « 5 » ، دامپرورى « 6 » ،
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 260 .
( 2 ) . همان ، ص 74 ؛ شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 15 ، ص 147 .
( 3 ) . كافى ، ج 5 ، ص 65 .
( 4 ) . همان ، ج 6 ، ص 225 ؛ و ر . ك : امالى طوسى ، ص 688 ، ح 1460 ؛ بحارالانوار ، ج 100 ، ص 67 .
( 5 ) . انعام ، آيهء 141 ؛ يوسف ، آيهء 47 ؛ يس ، آيهء 35 .
( 6 ) . طه ، آيهء 54 .