ميانى نوعى مقدمه براى رسيدن به هدف نهايى محسوب مىشود . حتى در اسلام ، توليد ، تنها با انگيزهء مادى ، بدون در نظر گرفتن هدف نهايى ( قرب الهى ) نيز در محدودهء توليدات مجاز ، تحريم نشده است ، زيرا نمىتوان از همهء مردم چنين توقع داشت كه تنها با انگيزههاى الهى و معنوى به توليد و كار بپردازند ، از اينرو در نگاه اسلام ، انگيزههاى مادى نيز به عنوان اهداف ميانى ، از جايگاه خاصى برخوردارند كه اهم آنها عبارتند از :
الف . هماهنگ سازى عرضه و تقاضا
افزايش تقاضا نسبت به توليد هميشه باعث افزايش قيمتها ، و به اصطلاح « تورم » مىشود .
« تورم » پديدهء ناخوشايندى است كه اكثر كشورهاى جهان - به نسبتهاى مختلف - از آن رنج مىبرند و يكى از عوامل مهم بىثباتى در كشورها ، حتى عامل ظهور بسيارى از رژيمهاى ديكتاتورى در جهان است .
ظهور هيتلر در آلمان « 1 » ، به قدرت رسيدن لنين ، سرنگونى سالوادور آلنده و استقرار حكومت ديكتاتورى در شيلى ( 1973 م ) ، سقوط ايزابل پرون در آرژانتين ( 1976 م ) و . . . همه به دنبال افزايش تورم و رشد شديد قيمتها بود كه به صورت روزانه ترقى كرد و مردم را به واكنش شديد و اغتشاشات تا سرنگونى حكومتها واداشت . « 2 »
هرج و مرج و اغتشاشهاى اجتماعى در آمريكاى لاتين كه تورم در آنجا از هر نقطهء ديگر جهان بيشتر است ، عمدتاً به همين پديده بر مىگردد تا جايى كه آنجا را « سرزمين كودتاها » ناميدهاند .
بنا به باور اقتصاددانان « تورم » به شكل جريانى تراكمى و خودافزا ، زمانى به وجود مىآيد كه « تقاضا » به دلايل مختلف از قبيل افزايش مخارج دولت ، انتشار پول توسط بانك مركزى ، افزايش تقاضاى بخش خصوصى و توسعهء صادرات يا كاهش واردات ، افزايش يابد ؛ ولى « عرضه » در مقابل ، ثابت بماند و يا روند افزايش آن ، كمتر از نرخ رشد تقاضا باشد . « 3 »
از اينرو كه ميان نرخ تورم و سطح توليد ، رابطهاى تنگاتنگ حاكم است به گونهاى كه به هم خوردن تعادل ميان عرضه و تقاضا ، همواره باعث گرانى و تورم مىشود . « 4 »
در چنين شرايطى بر حكومت اسلامى است كه سياستهاى افزايش عرضه را در دستور كار خود قرار دهد و براى جلوگيرى از رشد تورم ، به افزايش توليد ، و گسترش واردات روى آورد .
ناگفته پيداست كه افزايش توليد و تخفيف فشار تورم ، كار يك شبه نيست ، بلكه برنامههاى درازمدتى مىطلبد كه با اقداماتى چون : حمايت از بخش توليدى با پرداخت يارانهء مستقيم « 5 » ، اعلان
هامش
( 1 ) . ر . ك : تورم ، ص 18 ، به نقل از فقر و توسعه ، ج 2 ، ص 289 .
( 2 ) . ر . ك : فقر و توسعه ، ج 2 ، ص 389 .
( 3 ) . ر . ك : همان ، ص 294 .
( 4 ) . ر . ك : اصول علم اقتصاد ، ص 351 .
( 5 ) . ر . ك : فقر و توسعه ، ج 2 ، ص 336 به نقل از اقتصاد كلان دركشورهاى در حال توسعه ، ص 161 - / 162 .