4 / ب . اسلام ، فعاليتهايى مانند قمار ، سحر ، شعبده بازى را كه از نظر توليدى عقيماند ، تحريم كرده است ، زيرا وجود اين نوع درآمدهاى كاذب ، تحرّك و توليد اقتصادى را از ميان مىبرد .
5 / ب . اسلام با راكد گذاشتن اموال و خروج آنها از چرخهء توليد ، مخالفت كرده و در صورت ذخيره كردن طلا و نقره ، آنها را مشمول زكات قرار داده است ، و بدين وسيله سرمايهها را به سوى توليد و بازرگانى جهت داده است . « 1 »
2 . عمران و آبادى اراضى
قرآن كريم ، در آيات فراوانى ، با يادآورى اين نكته كه خداوند منابع و امكانات جهان را براى انسانها آفريده و آنها را در اختيارشان قرار داده است « 2 » ، با تأكيد بر تصرف در عوامل توليد ، آدمى را به آباد كردن زمين توصيه مىكند . به گونهاى كه آمادهء بهرهبردارى شود . قرآن كريم مىفرمايد : « « هُوَ أَنشَأَكُمْ مِّنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا » ؛ اوست كه شما را از زمين آفريده و آبادى آن را به شما نهاده است » . « 3 »
كلمهء « اعمار » و « عمارت » به اين معناست كه بشر ، زمين را از حال طبيعىاش به حالتى برگرداند كه نيازمندىهايش را از آن بر طرف سازد و از منافعش بهره ببرد . « 4 »
واژه اعمار و استعمار در لغت نيز به معنى واگذارى جهت عمران و آبادى است . « 5 »
از اين آيه به خوبى استفاده مىشود كه هرگونه فعاليت توليدى جهت آبادى زمين ، در راستاى تحقق ارادهء خداوند است ، زيرا اوست كه از انسان ، آبادى زمين را خواسته است .
اين خواسته الهى تا بدانجا در اسلام محترم است كه در سخنى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : «
إن قامت الساعة وفي يد أحدكم فسيلة فإن استطاع ألّاتقوم حتّى يغرسها فليغرسها
؛ اگر در دست يكى از شما نهال نخلى باشد و در همان لحظه قيامت برپا شود ، اگر بتواند آن را غرس كند ، چنين كند » . « 6 »
اين تعبير اهميت فوق العادهء عمران و آبادى زمينها را با نهايت تأكيد بيان مىكند .
3 . اهداف و اولويتهاى توليد
« حداكثرسازى سود با حداقل هزينه » هدف نهايى و اصلى فعاليتهاى توليدى در نظام سرمايهدارى است . در اين نظام هر كارى كه به سود بيشتر بيانجامد ، هر چند مفاسد اجتماعى يا تخريب محيط زيست و يا حتى نابودى انسانها را در پى
هامش
( 1 ) . ر . ك : اقتصادنا ، ص 620 - / 625 .
( 2 ) . « سَخَّرَ لَكُمْ مَّا فِى السَّماوَاتِ وَمَا فِى الْأَرْضِ جَمِيعاً » ( جاثيه ، آيهء 13 ) .
« سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ * وَآتَاكُمْ مِّنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ » ( ابراهيم ، آيهء 33 و آيهء 65 حج )
« هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِى مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِّزْقِهِ » ( ملك ، آيهء 15 ) .
( 3 ) . هود ، آيهء 61 .
( 4 ) . ر . ك : الميزان ، ج 10 ، ص 310 .
( 5 ) . مفردات راغب ، واژهء « عَمَر » . ( أعمرته الأرض واستعمرته : إذا فَوَّضْتَ إليه العمارة ) .
( 6 ) . كنز العمال ، ج 12 ، ص 341 ، ح 35316 ؛ مسند احمد ، ج 3 ، ص 191 با مختصر تفاوت .