ب . پرهيز از ربا چه در شكل قرض و چه در ضمن معاملات ربوى . قرآن صريحاً مىفرمايد :
« أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا » « 1 » و اميرمؤمنان در خطابى به بازرگانان مىفرمايد : « پيش از آغاز به تجارت ، آداب و قوانين آن را بياموزيد ( اين جمله را سه مرتبه تكرار كرد و سپس فرمود : ) بدانيد كه ربا در ميان مردم به صورت مخفيانه و مرموز راه مىيابد » . « 2 »
ج . پرهيز از احتكار به معناى جمعآورى طعام و حبس وانبار كردن آن به انتظار افزايش قيمت ؛ كارى كه در دنياى سرمايهدارى بسيار رايج است . « 3 »
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دربارهء كسى كه مواد غذايى مردم را چهل روز حبس كند تا گران شود و آنگاه آن را بفروشد فرمود : « اگر تمام قيمت آن را صدقه بدهد ، كفارهء گناه احتكار نخواهد شد » . « 4 »
اميرمؤمنان در نامهء خود به مالك اشتر مىفرمايد : « از احتكار جلوگيرى كن ؛ چرا كه رسول اللَّه از آن منع فرمود . . . ، پس هر كس بعد از نهى تو اقدام به احتكار كند او را مجازات كن ، بدون آنكه در مجازاتش از حدّ الهى خارج شوى » (
فامنَعْ من الاحتكار فإن رسول اللَّه صلى الله عليه و آله مَنَع منه . . . فمن قارف حُكْرةً بعد نهيك ايّاه فنكِّل به وعاقبه في غير اسراف
) . « 5 »
د . پرهيز از غشّ و تقلّب . از روشنترين مثالهاى غشّ ، مخلوط كردن شير با آب است به گونهاى كه خريدار متوجه آن نشود . در روايات اسلامى مىخوانيم : كسى كه در معاملات و فعاليتهاى اقتصادى خود اهل تقلّب و غش باشد مسلمان نيست (
ليس منّا من غشّ مسلماً
) . « 6 » در مباحث آيندهء اين كتاب ، فصل كسبهاى حرام ، تفصيلًا از اين موضوع بحث خواهد شد .
ه . پرهيز از كنز . دربارهء اين موضوع نيز در همين جلد از همين كتاب ، تفصيلًا بحث شده است .
و . پرهيز از كسبها و شغلهاى حرام كه در مباحث آينده تحت عنوان مكاسب محرمه ( / كسبهاى حرام ) خواهد آمد و در قرآن كريم تحت عنوان « اكل مال به باطل » از آن ياد شده است :
« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَاتَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ . . . » . « 7 » نظير خريد و فروش آلات لهو ، قمار ، توليد شراب ، توليد مواد مخدر و توزيع آن و يا خريد و فروش سلاحهاى كشتار جمعى كه در عصر ما پديد آمده است و . . . .
ز . پرهيز از هرگونه فعاليتى كه ضرر ديگران را در پى دارد و مصالح جامعه را در معرض خطر قرار
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 275 .
( 2 ) . كافى ، ج 5 ، ص 150 .
( 3 ) . ر . ك : مصباح الفقاهه ، علامه خويى ، ج 3 ، ص 813 و كتاب البيع ، امام خمينى ، ج 3 ، ص 601 .
( 4 ) . وسائل الشيعه ، ج 17 ، باب 27 از ابواب آداب التجاره ، ح 6 .
( 5 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 53 .
( 6 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ح 3986 .
( 7 ) . نساء ، آيهء 29 .