كارها بدون انديشه و آگاهى بپرهيز » . « 1 »
اين حديث ، به روشنى فرمان مىدهد ورود در هر كار مهمّى كه از جملهء آن توسعهء اقتصادى است بايد با آگاهى و انديشه باشد و نمىتوان در اين عرصه بدون كارآزمودگى و آگاهى قدم گذاشت .
در منظر دين علم و آگاهى ريشهء همهء خيرات است : «
العلم أصل كلّ خير » « 2 »
و عزت و سعادت دنيا و آخرت با آن حاصل مىشود : «
لطالب العلم عزّ الدنيا وفوز الآخرة
» . « 3 »
شايد سفارشهاى اكيد پيامبر صلى الله عليه و آله بر علم آموزى حتى اگر در سرزمين چين باشد : «
اطلبوا العلم ولو بالصّين » « 4 »
و با توجه به اين نكته كه چين سرزمين فراگيرى معارف دينى نبوده ، بلكه مقصود دانش دنيوى است ، اين سخن نشان از توجه به تمام علومى است كه در مسير توسعه است .
همچنين در تاريخ مىخوانيم : آن حضرت دستور اعزام دو نفر از مسلمانان را براى آموزش بعضى از سلاحهاى جديد براى تقويت ارتش اسلام صادر فرمودند . « 5 »
در پرتو فراگيرى اين تعليمات بود كه مسلمانان به چنان رشد و توسعهاى رسيدند كه طىّ دو قرن پناهگاه دانشپژوهان غرب شدند ، به گونهاى كه گروهى از آن ديار براى كسب دانش به كشورهاى اسلامى روى آوردند . « 6 »
اميرمؤمنان على عليه السلام در بخشى از رهنمودهاى خود به مالك در ارتباط با پيشرفت كار و توسعه و سازندگى مىفرمايد : «
وأكثر مدارسة العلماء ، ومناقشة الحكماء ، في تثبيت ما صلح عليه أمر بلادك
؛ با دانشمندان و انديشمندان دربارهء امورى كه بدان وسيله وضع شهرهايت را اصلاح مىكند ، زياد به گفتوگو بنشين » . « 7 »
در حقيقت مجالست و مشورت با صاحب نظران و انديشمندان براى اصلاح امور و پيشبرد اهداف سازندگى ، زمينهء درست انديشى و سپردن كارها به دست كارآزمودهها و نيروهاى شايسته است .
در مجموع مىتوان گفت : « از تجربهء كشورهاى پيشرفته مىتوان به اين حقيقت پى برد كه جوامعى كه به كيفيت نيروى انسانى توجه كرده و افرادى شايسته ، متخصّص و با مهارت تربيت نمودهاند ، در جنبههاى مختلف به پيشرفت دست يافتهاند » . « 8 »
« در نظر اقتصاددانان ، عامل آموزش در اين
هامش
( 1 ) . مكارم الاخلاق ، ص 458 .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 17 .
( 3 ) . همان ، ح 90 .
( 4 ) . بحارالانوار ، ج 1 ، ص 177 ؛ كنز العمال ، ج 10 ، ص 138 ، ح 28697 .
( 5 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 312 . در اين كتاب آمده است : عروة بن مسعود و غيلان بن سلمة به منطقه « جرش » اعزام شدند تا ساخت منجنيق و دبّابات ( نوعى ذره پوش ابتدايى كه به وسيلهء اشخاص حركت مىكرد ) را فراگيرند و با همين ابزارها رسول خدا صلى الله عليه و آله به جنگ مشركان طائف رفت .
( 6 ) . تاريخ سياسى اسلام ، ج 2 ، ص 278 ( مطابق نقل : مبانى اقتصاد اسلامى ، ص 205 ) .
( 7 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 53 .
( 8 ) . سرمايه گذارى در نيروى انسانى و توسعهء اقتصادى ، محمود متوسلى ، ص 24 .