ويژگى ذكر شده است ؛ نخستين آنها امنيت ، پس از آن اطمينان به ادامهء زندگى در آن ، و بعد از آن مسأله جلب روزى و مواد غذايى فراوان است ، كه از نظر ترتيب طبيعى ، به همان شكل كه در آيه آمده ، صورت حلقههاى زنجيرى علّت و معلول دارد ، چراكه تا امنيّت نباشد ، كسى اطمينان به ادامهء زندگى در محلّى پيدا نمىكند و تا اين دو نباشند ، كسى علاقهمند به توليد و سروسامان دادن به وضع اقتصادى نمىشود » . « 1 »
در يك بيان روشن ، امام على عليه السلام مىفرمايد :
« شرّ البلاد ، بلد لا أمن فيه ولا خِصْب
؛ بدترين شهرها ، شهرى است كه نه امنيت دارد و نه فراوانى نعمت » . « 2 » به يقين بدون امنيّت نمىتوان به فراوانى و توسعه انديشيد .
3 . بهداشت و نظافت
اسلام براى نظافت و بهداشت اهميّت فراوانى قائل شده است تا آنجا كه در حديث مشهور پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : «
إنّ اللَّه بنى الإسلام على النِّظافة
؛ خداوند ( پايههاى ) اسلام را بر نظافت بنا نهاده است » « 3 » و تا آنجا اهميت دارد كه از پيامبر اسلام نقل شده است كه فرمود : جز افراد با نظافت و تميز وارد بهشت نمىشوند : «
الاسلام نظيف فتنظّفوا ، فانّه لايدخل الجنّة إلّانظيف
» . « 4 »
جامعهاى مورد ستايش اسلام است كه از سطح مطلوب نظافت و بهداشت برخوردار باشد ؛ خوراك و آب آشاميدنى سالم و وسايل شستشو و حمام در آن در حدّ استاندارد وجود داشته ، از پلشتىها دور باشد و مردم آن قذر و آلوده نباشند .
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : «
بئس العبد القاذورة
؛ آدم كثيف و ژوليده بد آدمى است » . « 5 »
گاه پيامبر صلى الله عليه و آله افرادى را مىديد كه رعايت نظافت نمىكنند ، آنها را نكوهش مىكرد : «
إنّ النّبىّ صلى الله عليه و آله رأى رجلا وسخة ثيابه ، فقال صلى الله عليه و آله أما وجد هذا ما ينقى ثيابه ؟
» . « 6 »
قرآن كريم از نعمتهاى خداوند را فروفرستادن آب تميز و پاك كننده مىداند : « وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُوراً » . « 7 »
در دستورات دين ، از آلوده كردن آب پرهيز داده شده و پيامبر صلى الله عليه و آله حتى بول كردن در كنار رودخانه را ناپسند شمرده است . « 8 »
هواى سالم و ناآلوده از امورى است كه در بهداشت محيط و سكونت مطلوب مؤثر است .
در رهنمودهاى بزرگان دين داشتن هواى پاك و سالم از شرايط محل سكونت دلپذير شمرده شده است : «
لاتطيب السّكنى إلّابثلاث : الهواء الطيّب . . .
» . « 9 »
هامش
( 1 ) . تفسير نمونه ، ج 11 ، ص 33 .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 10255 .
( 3 ) . كنز العمال ، ج 9 ، ص 277 ، ح 26002 .
( 4 ) . مجمع الزوائد ، ج 5 ، ص 132 .
( 5 ) . كافى ، ج 6 ، ص 439 ، ح 6 .
( 6 ) . مسند ابى يعلى ، ج 4 ، ص 23 .
( 7 ) . فرقان ، آيهء 48 .
( 8 ) . كره البول على شطّ نهر جار ( وسائل الشيعه ، ج 1 ، ص 230 ، ح 9 ) .
( 9 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 234 ، ح 46 ، از امام صادق عليه السلام .