افزون بر اين ، بسيارى از اين افراد گرفتار وسوسههاى مختلفى در اعتقادات خود مىشوند ، و گاه در عدل الهى ترديد مىكنند ، لذا در روايتى مىخوانيم : «
كاد الفقر أن يكون كفراً » « 1 »
و «
الفقر طَرَف
من الكفر
؛ فقر در مرز كفر است » . « 2 »
اميرمؤمنان على عليه السلام به فرزندش فرمود : « پسرم آن كس كه به فقر مبتلا شود ، به چهار خصلت گرفتار مىگردد » حضرت يكى آنها را ضعف در يقين و اعتقاد و سستى در امر دين بر شمرد : «
يا بُنىّ من ابتلى بالفقر ، ابتلى بأربع خصال بالضّعف في يقينه . . .
والرّقة في دينه
» . « 3 »
به علاوه فقير گاه چون كه به بالا دست خود نگاه مىكند ، مبتلا به حسد ، غيبت و تهمت مىشود و گاه براى امرار معاش به چاپلوسى از ثروتمندان رو مىآورد و چشم برحلال و حرام مىبندد .
بخش مهمى از جنايات ، خودفروشىها ، آلودگى به مواد مخدر بر اثر فقر حاصل مىشود .
همانگونه كه در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است :
« غنىً يَحْجِزك عن الظّلم ، خيرٌ من فقر يَحْمِلك على الإثم
؛ غنا و توانگرى كه تو را از ستم باز دارد ، از فقرى كه تو را به گناه وادار كند ، بهتر است » . « 4 »
در حديث ديگرى از على عليه السلام مىخوانيم : «
مَنْ عَدِم قوتَهُ كَثُر خطاياه
؛ انسانى كه نيازمندىهاى زندگى خود را نداشته باشد ، خطاهاى زيادى از او سر مىزند » . « 5 »
از احاديث اسلامى استفاده مىشود كه يكى از آثار منفى فقر ، كم شدن حياست ( اين معنا در حديثى كه از اميرمؤمنان عليه السلام نقل شده و چهار اثر منفى براى فقر ذكر فرموده ، آمده است ) . « 6 »
دليل آن هم روشن است ، زيرا هنگامى كه فشار زندگى بر انسان وارد شود ، گاه مجبور است تن به سؤال بدهد و از ديگران تقاضا كند و همين امر تدريجاً از حياى او مىكاهد ، لذا در روايات اسلامى سؤال و تقاضاى از ديگران - جز در موارد بسيار ضرورى - ممنوع شمرده شده « 7 » و به افراد متمكّن دستور داده شده كه به افراد نيازمند قبل از سؤال كمك كنند .
امام مجتبى عليه السلام مىفرمايد : «
ألإعطاء قبل السّؤال من أكبر السّؤدَد
؛ عطا كردن قبل از درخواست از بزرگترين نشانههاى سيادت و بزرگوارى است » . « 8 »
2 . تشويش و اضطراب
. فقر موجب ضعف قوهء تفكر و تعقّل و سبب تشويش و اضطراب فكرى در انسان مىشود ، از آنجا كه فقير ، فاقد امكانات حيات و زندگى است ، فقر به مرگ تشبيه شده است ، « 9 » بنابراين ، فقر جلوى رشد فكرى و عقلى انسان را مىگيرد و از بروز استعدادها مانع مىشود .
اميرمؤمنان على عليه السلام به فرزندش امام حسن عليه السلام
هامش
( 1 ) . خصال صدوق ، ج 1 ، ص 12 ؛ كنز العمال ، ح 16682 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . همان ، ج 69 ، ص 47 .
( 4 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 17 ، ح 7 .
( 5 ) . بحارالانوار ، ج 69 ، ص 47 .
( 6 ) . همان ، ص 48 .
( 7 ) . كافى ، ج 4 ، ص 20 ، باب كراهية المسألة .
( 8 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 113 .
( 9 ) . على عليه السلام فرمود : « الفقر الموت الاكبر » ( نهجالبلاغه ، قصار 163 ) .