نبندد . وقتى بندهاى چنين شد ، هرگز براى كسى جز خدا كار نمىكند و جز به خدا اميد ندارد و جز از او نمىترسد و به كسى جز خدا طمعى ندارد . پس اين است معناى توكل » . « 1 »
در روايت ديگرى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه پس از نزول آيهء « وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَّهُ مَخْرَجاً وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَايَحْتَسِبُ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ » « 2 » جمعى از صحابه درِ خانههاى خود را بستند و به عبادت روى آوردند و تلاش را رها كردند .
پيامبر اكرم از ماجرا مطلع شد ، به سراغ آنها فرستاد و پرسيد : چرا چنين كرديد ؟ گفتند : چون روزى ما را خدا متكفّل شده ، ما به عبادت روى آورديم ( و كار و تلاش را رها كرديم ) . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : «
انّه من فعل ذلك لم يُستَجَبْ له ، عليكم بالطّلب
؛ هر كس چنين كند ، دعايش به اجابت نمىرسد ( و روزى وى تأمين نمىشود ) بر شما باد به كار و تلاش » . « 3 »
ج . عزلت :
ديگر از مفاهيم دينى كه درست معنا نشده و از آن سوء استفاده شده است ، مسئلهء عزلت يا كنارهگيرى از مردم است . در بعضى از روايات ، به گوشهگيرى و دورى گزيدن از مردم ترغيب شده است ، چنانكه از امام صادق عليه السلام نقل شده كه به سفيان ثورى فرمود : «
يا سفيان فسد الزّمان ، و تنكّر الاخوان و تقلّب الاعيان ، فاتّخذنا الوحدة سكناً
؛ اى سفيان چون زمانه فاسد شده و دوستان ناشناخته شدهاند و همه چيز تغيير كرده ، لذا ما تنهايى و دورى از خلق را براى آرامش برگزيديم » . « 4 »
طرفداران اين تحريف ، افزون بر آنچه گفته شد ، به حديث زير استناد مىجويند كه روزى پيامبر صلى الله عليه و آله بر فراز منبر حديثى از وصاياى يوشع بن نون ( وصى حضرت موسى ) خواند كه مضمونش اين بود : «
ألا إنّ خير عباداللَّه التقيّ النّقي الخَفيّ ، و إنّ شرّ عباداللَّه المشار اليه بالْأصابع
؛ بهترين مردم كسى است كه اهل تقوا و پاكى باشد و در خفا به سر برد و بدترين مردم كسى است كه ( مشهور باشد و ) با انگشت به او اشاره كنند » . « 5 »
همچنين نقل شده است كه فرمود : «
لا يزال العبد بخير ما لم يُعرف مكانه ، فاذا عُرف مكانه لبسته فتنة لا يثبت لها إلّامن ثبّته اللَّه
؛ بنده تا زمانى كه مكان و منزلتش شناخته نشده ( و در عزلت باشد ) پيوسته در خير ( و صلاح ) است ؛ ولى زمانى كه شناخته شود ، فتنه او را فرا مىگيرد كه در برابر آن نمىتواند ثابت و پايدار بماند ، مگر آن كس كه خداوند او را ثابت قدم نگه دارد » . « 6 »
آنها براى عزلت فوائدى ذكر مىكنند از جمله اينكه انسان از غيبت ، دروغگويى ، حسادت و رياكارى محفوظ مىماند . صومعهء مسلمان خانهء اوست كه در آن چشم ، زبان و نفس خويش را حفظ
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 74 ، ص 20 ، ح 4 .
( 2 ) . طلاق ، آيهء 2 و 3 .
( 3 ) . كافى ، ج 5 ، ص 84 ، ح 5 .
( 4 ) . مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 391 .
( 5 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 111 ، ح 12 ؛ در كنز العمال ( ج 3 ، ص 152 ) بابى تحت عنوان « الخمول » يعنى گمنامى و ناشناسى آورده و رواياتى در اين زمينه نقل كرده است .
( 6 ) . كنز العمال ، ج 3 ، ص 157 ، ح 5950 .