جامعهء اسلامى ريشهكن شده يا به حدّاقل مىرسد .
همانگونه كه امام صادق عليه السلام در حديث معروفى مىفرمايد : «
لو أنّ النّاس أدّوا حقوقهم لكانوا عايشين بخير
؛ اگر مردم حقوق واجب خويش را بپردازند همگان در خير و خوبى زندگى خواهند كرد » . « 1 »
در حديث ديگرى مىفرمايد : «
ولو أنّ النّاس أدّوا زكات أموالهم ما بقى مسلم فقيراً محتاجاً ولَاستغنى بما فرض اللَّه له
» . سپس مىافزايد : «
و إنّ النّاس ما افتقروا و لا احتاجوا و لا جاعوا و لا عروا إلّابذنوب الأغنياء
» . « 2 » به اين ترتيب امام هر گونه فقر و نيازمندى و گرسنگى و برهنگى را ناشى از وظيفهنشناسى ثروتمندان مىداند .
5 . تحريف مفاهيم دينى
از مهمترين عوامل فقر در جامعهء دينى و اسلامى ، تحريف مفاهيم دينى است كه گاه از سوى دوستان و خودىها بر اثر ناآشنايى با مكتب اسلام ، و گاه از سوى دشمنان - اعمّ از حكّام ، يا فرقهها و مسلكهاى معاند نسبت به اسلام - انجام مىشود .
تحريف ، داراى اقسامى است : يك قسم آن از قبيل تبديل متون مقدس دينى ؛ يعنى الفاظ و عبارات كتب دينى يا متن احاديث و گفتههاى بزرگان دين است كه به آن تحريف لفظى مىگويند . نوع ديگر تحريف كه چه بسا آثار مخرّب آن از تحريف لفظى خطرناكتر است تحريف معنوى است كه اتفاقاً يكى از عوامل فقر اجتماعى نيز محسوب مىشود .
تحريف معنوى تحريفى است كه در مفاهيم صورت مىپذيرد بدينگونه كه بدون كم و زياد كردن الفاظ ، معنا و مفهوم يك متن دينى دست كارى مىشود و به نحو دلخواه ، تفسير و توجيه مىگردد .
از اينگونه تحريف نسبت به تفسير قرآن ، با تعبير « تفسير به رأى » ياد مىشود و در روايات از آن نكوهش شده است . « 3 »
تحريف در مفاهيم دينى گاه در حوزهء عقايد اسلامى صورت مىگيرد ؛ مانند مسئلهء جبر و اختيار ، و گاه در حوزهء مفاهيم اخلاقى و اقتصادى ؛ مانند مسئلهء صبر ، زهد و قناعت . به اينگونه كه تصور مىشود مفهوم صبر ، تسليم شدن در برابر مشكلات و معناى زهد ترك فعاليتهاى اقتصادى و مفهوم قناعت ترك كوشش و تلاش براى زندگى بهتر است در حالىكه اينگونه افكار هرگز با تعليمات اسلام و تفسيرهايى كه در متون اسلامى براى اين الفاظ شده سازگار نيست .
آنچه حكّام و زمامداران جور را وادار به تحريف دين مىكند ، اغراض سياسى از قبيل بهرهكشى از رعيّت ، توجيه تحمل ظلم از سوى رعيّت و تضييع حقوق آنان است . همانگونه كه زمامداران بنىاميه و بنىعباس دستيارانى از دانشمندان داشتهاند كه به عنوان راوى حديث ، مفسر قرآن و كارشناس دين ، حقايق دين را وارونه مىكردند ، آيات قرآن و روايات رسول خدا را به
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 6 ، ص 3 ، ابواب ما تجب فيه الزكاة ، باب 1 ، ح 2 .
( 2 ) . همان ، ص 4 ، ح 6 .
( 3 ) . ر . ك : بحارالانوار ، ج 89 ، باب تفسير القرآن بالرأى ، ص 107 به بعد ؛ سنن ترمذى ، ج 4 ، ص 268 به بعد .