خواهد شد ، چنانكه در روايتى از موسى بن جعفر عليه السلام نقل شده كه فرمود : «
لو عُدِلَ في النّاس لَاسْتغنوا
؛ اگر عدالت در جامعه حاكم مىشد ، فقيرى باقى نمىماند و همه مستغنى مىشدند » . « 1 » قرآن كريم از اكل مال به باطل ، نهى فرموده : « وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ . . . » « 2 » و اكل مال به باطل معناى بسيار وسيع و گستردهاى دارد كه هرگونه فعاليت نامشروع اقتصادى را كه منجر به غصب حقّى از حقوق ديگران مىشود ، شامل مىگردد .
امام صادق عليه السلام در سخنى پرمعنا مىفرمايد : «
إنّ النّاس ما افتقروا ، و لَااحتاجوا ، و لا جاعوا ، و لا عروا إلّا بذنوب الاغنياء
؛ مردم فقير ، محتاج ، گرسنه و برهنه نگشتند مگر بر اثر گناه و ظلم توانگران » . « 3 »
بخشى از اين عوامل و اسباب به شرح زير است :
1 . غصب حقوق كارگران
يكى از عوامل مهم فقر در عصر ما ، بلكه در هر زمان و مكان ظلم و ستمى است كه كارفرمايان به كارگران روا مىدارند و بخش مهمى يا حداقل سهم كوچكى از حقوق آنان را نمىپردازند . گرچه در عصر ما قوانين و مقرراتى براى حفظ حقوق كارگران وضع شده ؛ ولى به روشنى مىبينيم بسيارى از كارفرمايان - مخصوصاً صاحبان صنايع و شركتهاى بزرگ - آن قوانين را دور مىزنند يا به نفع خود تفسير مىكنند و در نتيجه حقوق كارگران همچنان پايمال مىشود و فقر دامن آنها را مىگيرد .
در اسلام به حفظ حقوق كارگران اهميّت فوق العادهاى داده شده است تا آنجا كه يكى از سه گناه نابخشودنى غصب حقوق كارگر شمرده شده ؛ رسول خدا مىفرمايد : «
إنّ اللَّه غافر كلّ ذنب إلّامَنْ أحدث ديناً او اغتصب أجيراً أجره او باع حرّاً
؛ خداوند هر گناهى را مىبخشد جز كسى كه دينى اختراع كند يا حقوق كارگرى را غصب نمايد يا آزادهاى را بفروشد » . « 4 »
اميرمؤمنان على عليه السلام نيز در حديث اصبغ بن نباته فرمود : « لعنت خدا بر كسى باد كه حق كارگرى را غصب كند ؛
ألا من ظلم أجيراً أجرته فلعنة اللَّه عليه
» . « 5 »
همين مضمون در منابع اهل سنّت نيز به صورت حديث قدسى آمده است ؛ خداوند مىفرمايد : «
ثلاثة أنا خصمهم يوم القيامة . . . رجلٌ استأجر أجيراً فاستوفى منه و لم يعط أجره
؛ سه گروهاند كه روز قيامت خودم با آنها مخاصمه خواهم كرد . . . يكى از آنها كسى است كه كارگرى را استخدام كرده ؛ ولى حق او را به طور كامل نمىپردازد » . « 6 »
2 . احتكار ، و اجحاف در قيمتگذارىها
يكى ديگر از اسباب شيوع فقر در جامعهء بشرى اجحافهايى است كه از سوى توليدكنندگان و فروشندگان و واسطهها نسبت به مصرف كنندگان
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 542 .
( 2 ) . بقره ، آيهء 188 .
( 3 ) . وسائل الشيعه ، ج 6 ، ص 4 ، ح 6 .
( 4 ) . همان ، ج 13 ، ابواب احكام الاجاره ، باب 5 ، ح 4 .
( 5 ) . بحارالانوار ، ج 40 ، ص 45 .
( 6 ) . كنز العمال ، ج 16 ، ص 36 ، ح 43826 .