مىشود ؛ آنها با انواع حيلهها و ايجاد بازار سياه ، درآمدِ كم قشرهاى نيازمند را از طريق قيمتهاى غيرعادلانه تملّك مىكنند و آنها را به خاك سياه فقر مىنشانند .
اميرمؤمنان على عليه السلام در عهدنامهء معروف مالك اشتر در يكى از دستورات خود به مالك مىفرمايد :
« فَامْنَعْ من الاحتكار فإنّ رسول اللَّه مَنَع منه ، وَلْيَكُن البيع بيعاً سمحاً بموازين العدل وأسعار لا تُجْحِف بالفريقين من البايع والمبتاع
؛ ( به موجب اين فرمان ) از احتكار جلوگيرى كن ، زيرا رسول خدا از آن جلوگيرى كرد و بايد داد و ستد با سهولت و با موازين عدل و انصاف و نرخهايى كه به هر دو گروه فروشنده و خريدار اجحاف وارد نمىكند ، باشد » . « 1 »
3 . امتيازات ويژه ( رانت خوارى )
يكى ديگر از عوامل فقر بسيارى از مردم ، بهرهمندى طبقهء خاص از اموال عمومى است ؛ اين امتيازات بىدليل سبب مىشود كه گروهى پيوسته ثروتمندتر شوند و گروه ديگرى بر خاك مذلّت و فقر بنشينند .
قرآن مجيد در مورد « فىء » كه بخشى از بيتالمال را تشكيل مىدهد ، تعبير جالبى دارد ، مىفرمايد : « بخش عمدهء فىء بايد به يتيمان و مسكينان و بازماندگان در راه و نيازمندان از ذوى القربى برسد » سپس مىفرمايد : « « كَىْ لَايَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ » ؛ تا اين اموال ( عظيم ) در ميان ثروتمندان شما دست به دست نگردد » . « 2 »
در گذشته طبقهاى به نام اشراف و اطرافيان شاهان و كسانى كه القاب آنها به « سلطنه » و « دوله » ختم مىشد ، اين امتيازات را در انحصار خود داشتند .
اكنون نيز سرمايهداران بزرگى كه شركتها ، كارتلها ، بانكهاى عظيم و كارخانجات مهم را در اختيار دارند ، از اين امتيازات بهرهمندند .
آمارهاى وحشتناكى كه اخيراً در خبرها در سطح جهان منتشر شد پرده از اين امر برداشت و آشكارتر از گذشته نشان داد كه اسباب واقعى فقر انحصارطلبىها و امتيازهاى بىدليل و انواع رانتخوارىهاست تا آنجا كه در تاريخ 9 / 3 / 85 در خبرها آمده بود : « نيمى از ثروت دنيا در اختيار سيصد نفر ميلياردر بزرگ است و نيمى ديگر در اختيار بقيهء مردم جهان كه حدود شش ميليارد نفرند » .
در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است : « هفت گروه را من و همهء پيامبران كه دعاى آنها در پيشگاه خدا مقبول است ، لعن و نفرين كردهايم يك گروه از آنها كسانى هستند كه بيت المال اسلامى را اختصاص به خود مىدهند » ؛ «
المستأثر بالفىء
» . « 3 »
4 . امساك در اداى حقوق مالى
ما معتقديم برنامه مالياتهاى اسلامى آن چنان دقيق تنظيم شده كه اگر به خوبى عمل شود فقر از
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 53 .
( 2 ) . حشر ، آيهء 7 .
( 3 ) . كنز العمال ، ج 16 ، ص 90 ، ح 44038 .