و روح و با توجه به آنچه اسحاق بن عمّار ذيل آيهء « خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ » « 1 » و پس از اين سؤال كه مقصود در اين آيه ، آيا « قوّة فى الابدان » است يا « قوّة فى القلوب ؟ » از امام صادق عليه السلام نقل مىكند كه فرمود :
« فيهما جميعاً
» يعنى خداى سبحان در اين آيه هم به تأمين نيازهاى جسمانى امر مىكند و هم به تأمين نيازهاى قلبى و روحى ، با توجّه به همهء اينها روشن مىشود كه بر جامعهء اسلامى و حاكمان دينى است كه براى تحصيل روحى سالم و تحكيم ارزشهاى اخلاقى و روحانى ، در تحقّق اقتصادى سالم و شكوفا بكوشند والتفات داشته باشند كه تكيه بر روى موادّ غذايى خاص در روايات مزبور در حقيقت ، اشاره به مجموعه امورى است كه زندگى مادى انسان وابسته به آن است و لازم است از طريق ايجاد اقتصادى سالم به آن نايل آمد .
از نكتهء تأثير متقابل جسم و روح كه بگذريم نكتهء قابل توجه ديگر اين است رسيدن به ارزشهاى معنوى روحى آرام و فراغت بال را طلب مىكند و روشن است كه رسيدن فرد و جامعه به حدّ كفاف و لااقل به حدّ اقل لازم براى زندگى ، تأثير بسزايى در تحقق اين آرامش دارد در روايتى از امام رضا عليه السلام مىخوانيم : «
ان الانسان اذا ادّخر طعام سنة خفّ ظهره واستراح وكان ابوجعفر عليه السلام وابوعبداللَّه عليه السلام لايشتريان عُقدة حتى يُحْرزاطعام سنتهما
؛ انسان وقتى قوت سالانهاش را ذخيره مىكند سبكبار مىشود و آرامش مىيابد و امام باقر و امام صادق عليهما السلام زمينى را براى زراعت نمىخريدند ( و درهم و دينارشان را در اين راه هزينه نمىفرمودند ) مگر پس از آنكه قوت سالانهء خويش را تحصيل مىكردند ( البته اين مربوط به زمانهايى بود كه مقيّد بودند به دلايل خاص اجتماعى آذوقهء سالانهء خود را ذخيره كنند ) » . « 2 »
علاوه بر دو نكتهء فوق ، ضرورت حفظ شؤون فرد فرد جامعه و نقش مؤثر آن در تحصيل عزّت و كرامت نفسانى و انسانى نيز بر كسى پوشيده نيست .
در روايتى از رسول گرامى مىخوانيم كه تمام آنچه را انسان براى حفظ جان خودش و خانوادهاش و حفاظت از آبرويش هزينه مىكند يك ارزش دينى است و صدقه محسوب مىشود (
كلّ معروف صدقة وكلّ ما انفق المرء من نفقة على نفسه وعياله واهله كتب له بها صدقة و ما وقى به الرجل عرضه كتب له صدقة
) . « 3 »
بلكه در روايت اميرمؤمنان بهترين عمل ، نگهدارى عرض و آبرو به توسّط مال به حساب آمده (
افضل الفعال صيانة العرض بالمال ) « 4 »
و در حديث على بن موسى الرضا عليه السلام بهترين مال آن است كه آبروى انسان با آن حفظ شود (
افضل المال ما وُقى به العرض
) . « 5 »
بر همين اساس بر حكومت دينى است كه با
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 63 .
( 2 ) . وافى ، ج 3 ، ص 17 .
( 3 ) . مستدرك الوسائل ، ج 15 ، ص 268 .
( 4 ) . كافى ، ج 4 ، ص 49 ، ح 14 .
( 5 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 7 .