وامگيرنده و ايجاد سدّ در برابر ايدئولوژىهاى مخالف و حفظ رژيمهاى طرفدار در بُعد سياسى و فراهم شدن زمينهء فروش كالاهاى كشورهاى وامدهنده و در نتيجه غارت هر چه بيشتر كشورهاى جهان سوم در بُعد اقتصادى است .
در ارتباط با اثر تخريبى اوّل سخن « پيرژاله » اقتصاددان معروف ، قابل توجه است كه مىگويد :
« كمك به جهان سوم يك كمك رايگان نيست و كودكانه است كه ما منكر انگيزهء سياسى يا تجارى چيزى باشيم كه گاه كمك و گاهى ديگر كمك فنّى و در جاى ديگر تعاون ناميده مىشود ؛ اتفاق مىافتد كه اعطاكنندگان كمك ، بين خود به جنگهاى خدعهآميز بپردازند ؛ بدينمنظور كه هر كدام به نوبهء خود ، به كشورهاى عقب مانده نشان دهند كه از ديگران سخاوتمندتر هستند ، نظر اجمالى به نقشهء جغرافيا نشان مىدهد كه به كشورهايى كه از نظر استراتژى نظامى ارزش ندارند ، كمتر از كشورهاى ديگر كمك شده است » . « 1 »
و در ارتباط با اثر تخريبى دوم نوشتهء روزنامهء المكافه چاپ مراكش در اكتبر 1964 جلب توجه مىكند كه ضمن تحليل كمك فرانسه به مراكش ، بخشى از كمك فوق را با عنوان « كمك الزامى » ياد كرده مىنويسد : « تنها هدف اين است كه براى كالاها و تجهيزات كشورهاى صنعتى قرضدهنده ، بازار فروش تأمين شود كه با موافقت در تعيين زمان پرداخت ، در مورد معينى بهاى آنها قابل پرداخت باشد » . « 2 »
قابل توجه است كه بعضى از انديشمندان در مسائل اقتصادى معتقدند كه آنچه سبب عدم اقتدار و خودكفايى اقتصادى مىشود اصل وامها و كمكهاى خارجى نيست بلكه شرايط و محدوديتهايى است كه وامدهندگان با آن همراه مىسازند ، نظير شرط لغو محدوديتهاى گمركى و در پى آن مرگ بسيارى از صنايع جوان محلّى در وام صد ميليون دلارى آمريكا به برزيل در سال 1964 .
اين نوع وام گرفتن است كه در بُعد اقتصادى آثار مخرّبى چون الف . كسرى تراز بازرگانى و افزايش واردات بر صادرات . ب . افزايش بيكارى . ج . فقر و گرسنگى را به دنبال دارد و در بُعد سياسى ناآرامىها و خشونتها و در بُعد فرهنگى هجوم فرهنگ مادّى را سبب مىشود . « 3 »
5 . تحكيم ارزشهاى معنوى و اخلاقى
گرچه بخشى از ارزشهاى اخلاقى از « مبانى اقتصاد اسلامى » است و در فصل سابق ( فصل مبانى اقتصادى اسلام ) تحت عنوان « حفظ كرامت انسانى و عزّت نفسانى » نكات قابل توجّهى در اين رابطه بيان گرديد ولى ترديدى وجود ندارد كه از اهداف آن
هامش
( 1 ) . ر . ك : فقر و توسعه ، ج 3 ، ص 227 به نقل از « اسناد مجلهء دو جهان ، شمارهء نوامبر 1962 از كتاب غارت جهان سوم » تأليف پيرژاله ، ص 78 .
( 2 ) . همان ، ص 80 .
( 3 ) . ر . ك : فقر و توسعه ، ج 3 ، مقالهء وامها و كمكهاى خارجى ، ص 235 - / 238 .