واضح است كه اگر به فعّالان اقتصادى در بازار و ساير مراكز تجارى و در همهء داد و ستدها و فعاليتهاى معاملاتى اصولى چون : 1 . روزى دهنده خداست . 2 . روزى مقدّر شده ، از حلال است نبايد آن را از طريق حرام بدست آورد . 3 . حرص ورزيدن روزى را افزايش نمىدهد . 4 . روزى براى جويندهء آن ضمانت شده است . 5 . تقواى الهى و توكّل بر خدا در فعاليتهاى اقتصادى سبب جلب روزى مىشود و . . . گوشزد گردد نه خود ، اقدام به ناهنجارىهاى اقتصادى مىكنند و نه مرعوب فشارها و تهديدهاى اقتصادى دشمن قرار مىگيرند و در نتيجه بر امنيت اقتصادى جامعه ، افزوده مىشود .
ج . توجه دادن به موانع و آفتهاى امنيت - اعم از موانع اخلاقى ، اجتماعى و عملى - از طريق گوشزد كردن آيات و رواياتى كه در اين زمينه وارد شده است نظير روايات مذمّت آزمندى و حرص و محروميت آزمند از احساس غنا و بىنيازى « 1 » ، روايات حسادت و تأثير آن در تيره و دشوار شدن زندگى « 2 » ، روايات دروغگويى و تأثير آن در فقر و كاستن روزى « 3 » روايات و آيات كفران نعمت و سرمستى از نعمت ( / بَطَر ) « 4 » ، روايات اختلافات و پراكندىها و تأثير آن در نابسامانى امور « 5 » ، روايات قطع رحم و تأثير در از بين بردن نعمت « 6 » ، روايات و آيات ربا و تأثير آن در ظلم و فساد نابودى اموال « 7 » ، روايات يارى رساندن به حاكمان ستمگر و تأثير آن در فقر و رعب « 8 » ، روايات بىاعتنايى به فقرا و تفاخر از طريق اموال و تأثير آن در خيانت مسئولان و سلطهء بيگانگان « 9 » ، تكاثر و مسابقه دادن در گرانفروشى و تأثير آن در بغى و ظلم « 10 » و بالاخره روايات و آيات مطلق گناه و تأثير آن در فساد و تباهى . « 11 »
اين نكته بدان لحاظ است كه از لوازم بىواسطه يا با واسطهء اين امور سيزده گانه ، ناامنى اقتصادى است به عنوان مثال روشن است كه يكى از آثار عملى حسادت ، كارشكنىهايى است كه از جانب فعال اقتصادى حسود ، نسبت به ساير فعالان اقتصادى انجام مىپذيرد ؛ كارشكنىهايى كه ممكن است از جمله از آثار مخرّب آن از بين رفتن امنيت اقتصادى بوده باشد .
هامش
( 1 ) . ر . ك : غررالحكم ، ح 6635 و 6633 .
( 2 ) . ر . ك : غررالحكم ، ح 6826 و 6857 .
( 3 ) . ر . ك : كنز العمال ، ج 3 ، ص 623 ، ح 8220 از رسول گرامىو امالى مفيد ، ص 310 ، ح 2 تحقيق استاد ولى و على اكبر غفارى ، مؤسسة النشر الاسلامى ، قم ، طبع دوم ، 1404 ق .
( 4 ) . ر . ك : نحل ، آيهء 112 و غررالحكم ، ح 10412 .
( 5 ) . ر . ك : غررالحكم ، ح 10741 .
( 6 ) . ر . ك : همان ، ح 9321 .
( 7 ) . ر . ك : من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 566 ، ح 4934 .
( 8 ) . ر . ك : مجموعهء ورّام ، ابوالحسين ورّام بن ابىفراس ، متوفاى 605 ه ، دارالتعارف و دار صعب ، بيروت ، از رسول خدا صلى الله عليه و آله ، وكنزالعمال ، ج 16 ، ص 80 ، ح 44010 از رسول خدا و امالى صدوق ، ص 384 ، ح 493 .
( 9 ) . ر . ك : مستدرك الصحيحين ، ج 4 ، ص 361 ، از رسول خدا .
( 10 ) . ر . ك : همان ، ص 186 .
( 11 ) . ر . ك : روم ، آيهء 41 ، طه ، آيهء 124 ، شورى ، آيهء 30 و خصال ، ص 616 ، ح 10 .