صادق عليه السلام از اجدادش از اميرمؤمنان نقل كرده ، اين جمله مىفرمايد : «
لاتنس صحتك وقوّتك وفراغك وشبابك ونشاطك أن تطلب بها الآخرة
؛ فراموش مكن كه بايد تندرستى و قوّت و فراغت و جوانى و نشاطت را براى بهدست آوردن آخرت بهكارگيرى » . « 1 » و بهرهات از اين امور پنجگانه آن باشد كه از آن به نفع آخرت خويش استفاده كنى .
روشن است كه اين نگاه ؛ يعنى نگاه ابزارى به دنيا و سرپل دانستن به آن و سبب كمالات و معنويت شمردنش ، نه تنها از كار و تلاش فعّال اقتصادى نمىكاهد ، بلكه سبب توليد بيشتر و ايجاد رفاه عمومى افزونتر مىشود ، زيرا انسانى كه از اين نگاه برخوردار باشد هرگز انگيزه و تلاش و درآمد خود را به رفع نيازهاى شخصى خويش و بر طرف ساختن حاجات مادى طول زندگى خود در دنيا ، محدود نمىكند ، بلكه رفع نياز همسايگان و نزديكان و ساير برادران دينى و حتى نيازهاى جامعهء بزرگ خويش و جوامع فقير را نيز انگيزهء تلاش اقتصادى خود قرار مىدهد ، زيرا او به دنبال ساختن و استحكام پل و گسترش ابزار تحصيل آخرت است و مىداند كه هر چه پل و ابزار بيشتر و مستحكمترى بسازد درجات عالىترى از آخرت و كمالات را طى خواهد كرد .
بر همين اساس فعاليتهاى اقتصادى او افزون بر اين گستردگى ، از سلامت بالايى برخوردار است و هيچگونه تضييع حقوق ديگران را در بر ندارد ، بلكه در تمام مراحل توليد و مصرف و توزيع با احترام به حقوق ديگران و رعايت عدالت وتكريم ، همراه است .
فعّال اقتصادىاى كه آخرت را هدف و دنيا را ابزار مىبيند تنها محدوديتى كه متوجه اوست محدوديت در مصرف است و در توليد و درآمد مشروع ، هيچگونه محدوديتى براى او نيست ، بلكه در صورت برخوردارى از عوامل توليد ، نظير نيروى انسانى ، زمين ، تكنولوژى و مديريت كارآمد ، با رعايت موازين شرعى و پرداخت حقوق واجب و مستحب مالى و با قصد قربت ، به توليد گسترده اقدام مىكند تا نيازمندىهاى بيشترى را از بندگان خدا مرتفع سازد و درجات بالاترى را در آخرت بهدست آورد .
سيرهء اقتصادى پيشوايان اسلام به ويژه اميرمؤمنان على عليه السلام و كار و تلاش اقتصادى فوقالعاده و توليد و درآمد فراوان آن حضرت در دورانى كه خلافت ظاهرى را بر عهده نداشت با همين نگاه توجيه مىشود .
8 . گستردگى منابع اقتصادى
گرچه منابع اقتصادى در كرهء زمين ما از يك نظر محدود است ؛ مقدار آبها ، زمينها ، منابع زيرزمينى و حتى اكسيژن موجود در هوا حدّ معينى دارد و به فرمودهء قرآن « « وَإِنْ مِّنْ شَىْءٍ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ » ؛ هيچ چيز نيست مگر آنكه خزائن آن نزد ماست ولى ما جز به اندازهء معيّنى آن را نازل نمىكنيم » ؛ « 2 » ولى به يقين اين منابع بسيار بيشتر از آن است كه اكنون از آن بهره مىگيريم ؛ كشف منافع
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 1 ، ص 90 ، ح 211 .
( 2 ) . حجر ، آيهء 21 .