منسوب به حضرت حق : « وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُّوحِي » گرديده و فرشتگان ، به كرنش در مقابل آن مأموريت يافتند : « وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّى خَالِقٌ بَشَراً مِّنْ صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ * فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُّوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ » . « 1 »
تركيب انسان از جسم و روح سبب شكلگيرى مجموعهاى از گرايشات عقلانى و الهى در كنار تمايلات نفسانى و غريزى گشته و اين ضرورت را باعث شده كه تمايلات غريزى در عين حال كه نبايد سركوب شوند زمينهء سركشى و طغيان آنها نيز نبايد فراهم شود ، بلكه بايد تعديل شده ، زمام آنها به دست عقل و گرايشات عقلانى و ملكوتى داده شود تا به اين ترتيب سعادت مادى و روحانى و آسايش دنيا و آخرت هر دو فراهم گردد و به بيان اميرمؤمنان ، فرد به فلاح و پيروزى واقعى برسد . « 2 »
بر خلاف دنياى مادّى امروز كه عقل را خادم نفس و تمايلات غريزى آن مىشمرد و بر همين اساس به آزادى و رقابت كامل افراد در بخش توليد ، توزيع و مصرف قائل است و هيچ دخالتى را از جانب حكومت بر نمىتابد و به همين سبب ، نابسامانىهاى فراوانى را متحمّل گشته است .
آمارها مىگويند : على رغم ريشه كن شدن بسيارى از بيمارىهاى مهم قديمى و بالا رفتن حدّ متوسّط عمر انسانى ، بيمارىهاى روانى و انواع افسردگىها ، گسترش زيادى پيدا كرده ، به گونهاى كه در درون خانههاى مجلّل و زندگىهاى مرفّه ، انسانهاى پژمرده ، افسرده ، ناراحت و نگران فراوانى را مىيابيم ، چنانكه حجم كتابهايى كه دربارهء مبارزه با نگرانى و افسردگىها نوشته مىشود روز به روز بيشتر مىگردد و آمار كسانى كه با داشتن زندگى مرفّه دست به خودكشى مىزنند افزايش چشمگيرى پيدا كرده است . همهء اينها براى آن است كه جهتگيرى اقتصاد در دنياى امروز تنها به سوى رفاه مادى و لذائذ جسمانى است و سهم روح و روان انسان ، به كلّى ناديده گرفته شده است .
7 . مقدّميّت تنعّمات مادّى
در نگاه قرآن و روايات ، فعّال اقتصادى بالاتر از توجّه به تنعّم روح در كنار بهرهمندى جسم ، بايد توجه داشته باشد كه دنيا مزرعه و مقدمهء آخرت است و ارزش زندگى دنياى هر انسانى به اين است كه تا چه اندازه از آن براى آخرتش استفاده كند .
قرآن كريم با صراحت مىفرمايد : در نعمتهاى مادّىاى كه خداوند به تو داده دار آخرت را طلب كن : « وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ » « 3 » و مفسّران در تفسير جملهء « وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا » كه در ادامهء اين آيه قرار گرفته ، گرچه احتمالات متعددى را ذكر كردهاند ؛ ولى آنچه ظاهر آيه است و روايات اهلبيت آن را تأييد مىكند اين است كه اين جمله تبيين و تفسيرى براى صدر آيه است و آنگونه كه امام
هامش
( 1 ) . حجر ، آيهء 28 و 29 .
( 2 ) . مستدرك الوسائل ، ج 10 ، ص 212 : « من غلب عقله هواه أفلح و من غلب هواه عقله افتضح ؛ هر كس عقلش بر شهواتش غالب گردد پيروز مىشود و هر كس شهواتش بر عقلش غلبه كند رسوا مىشود » .
( 3 ) . قصص ، آيهء 77 .