اطاعت است و توبهء خداوند بازگشت از مجازات به رحمت .
و جالب اينكه هر دو توبه در يك آيه از قرآن در كنار هم قرار داده شده است آنجا كه مىفرمايد : « « فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ » ؛ اما آنكس كه پس از ستم كردن ، توبه و جبران نمايد ، خداوند توبهء او را مىپذيرد ؛ ( و از مجازات الهى ؛ معاف مىشود ، زيرا ) خداوند ، آمرزنده و مهربان است » . « 1 »
دربارهء توبه ، هم در آيات قرآن بهطور گسترده بحث شده و هم در روايات . در قرآن مجيد بيش از هشتاد بار اين واژه و مشتقات آن استعمال شده است .
همهء انبياى الهى هنگامى كه براى هدايت امتهاى مختلف مأموريت پيدا مىكردند قبل از هرچيز ، آنها را به توبه دعوت مىنمودند . هود و صالح و شعيب و . . . عليهم السلام همه قوم خويش را به توبه دعوت كردند و همچنين پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله .
اميرمؤمنان عليه السلام در وصيتنامهاى كه خطاب به امام مجتبى عليه السلام نوشته است مىفرمايد : «
إِنْ قَارَفْتَ سَيئَةً فَعَجِّلْ مَحْوَهَا بِالتَّوْبَةِ
؛ هر وقت مرتكب گناهى شدى هرچه سريعتر آن را بهوسيلهء توبه محو كن » و به مؤمنان هشدار داده شده است كه در مسألهء توبه از تأخير و تسويف بپرهيزند . « 2 »
و در جاى ديگر مىفرمايد : «
مُسَوِّفُ نَفْسِهِ بِالتَّوْبَةِ مِنْ هُجُومِ الْأَجَلِ عَلَى أَعْظَمِ الْخَطَرِ
؛ كسى كه در برابر هجوم اجل ، توبه را به تأخير بيندازد خود را در معرض بزرگترين خطرات قرار داده است » . « 3 »
دربارهء توبه بحثهاى زيادى مطرح است كه در اينجانمىتوان به تمام آن پرداخت ، ازجمله اينكه قبول شدن توبه عقلى است يا نقلى ؟ شرايط توبه و مراتب آن و آثار و بركاتش چيست ؟ يكى از بحثها نيز اين است كه توبه تا چه
هامش
( 1 ) . مائده ، آيهء 39 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 74 ، ص 208 .
( 3 ) . مستدرك الوسائل ، ج 12 ، ص 130 .