مردم بيان نموديم ، كتمان كنند ، خدا آنها را لعنت مىكند ؛ و همهء لعنكنندگان نيز آنها را لعن مىكنند . مگر آنها كه توبه و بازگشت كردند ، و ( اعمال بد خود را با اعمال نيك ) اصلاح نمودند ، ( و آنچه را كتمان كرده بودند ؛ آشكار ساختند ؛ ) من توبهء آنها را مىپذيرم ؛ كه من توّاب و رحيمم » .
در واقع شخص گنهكار بهخصوص كسى كه اصرار بر گناه داشته مانند بيمارى است كه نيروهاى خود را از دست داده است ؛ هنگامى كه بيمارى قطع شد بايد به تقويت خويشتن بپردازد تا نيروهاى از دست رفته بازگردد و بهصورت نخستين درآيد . تأثير گناه بر روح انسان نيز همينگونه است و جبران و اصلاح آن نيز از طريق انجام اعمال صالحه است .
آنگاه امام عليه السلام بهسراغ پنجمين و ششمين مرحله كه آخرين اركان توبه و بالاترين مراحل آن هستند رفته ، مىفرمايد : « پنجم ، گوشتهايى را كه براثر حرام بر اندامت روييده با اندوه بر گناه آب كنى تا چيزى از آن باقى نماند و پوست به استخوانت بچسبد و گوشت تازه در ميان آنها برويد و ششم آنكه به همان اندازه كه لذت و شيرينى گناه را به جسمت چشاندهاى زحمت و مرارت طاعت را نيز به آن بچشانى » ؛ (
وَالْخَامِسُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى اللَّحْمِ الَّذِي نَبَتَ عَلَى السُّحْتِ فَتُذِيبَهُ بِالْأَحْزَانِ ، حَتَّى تُلْصِقَ الْجِلْدَ بِالْعَظْمِ ، وَ يَنْشَأَ بَيْنَهُمَا لَحْمٌ جَدِيدٌ ، وَالسَّادِسُ أَنْ تُذِيقَ الْجِسْمَ أَلَمَ الطَّاعَةِ كَمَا أَذَقْتَهُ حَلَاوَةَ الْمَعْصِيَةِ
) . البته اين مربوط به جايى است كه گوشت انسان از اموال حرام روييده باشد و تعبير به «
حَتَّى تُلْصِقَ الْجِلْدَ بِالْعَظْمِ
؛ تا پوستت به استخوانت بچسبد » نوعى تأكيد و مبالغه است . حداقل چنين شخصى كه در عيش و نوش و اموال حرام فربه شده بهوسيلهء گرفتن روزههاى مستحب لاغر شود و بخش قابل توجهى از آن گوشتها را از طريق روزه و رياضت آب كند .
قابل توجه اينكه اين دو مرحله يكى ناظر به جنبههاى جسمى است
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 366
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦٦