الْمُؤمِنُ فِي قَبْرِهِ كانَتِ الصَّلاةُ عَنْ يَمِينِهِ وَالزَّكاةُ عَنْ يَسارِهِ وَالبِرُّ مُظِلٌّ ( مُطِلٌّ ) عَلَيْهِ وَيَتَنَحَّى الصَّبْرُ ناحِيَةً ، فَإذا دَخَلَ عَلَيْهِ الْمَلَكانِ اللَّذانِ يَليانِ مُسائَلَتَهُ قالَ الصَّبْرُ لِلصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وَالْبِرّ : دُونَكُمْ صاحِبُكُمْ فَإنْ عَجَزْتُمْ عَنْهُ فَأَنَا دُونَهُ
؛ هنگامى كه فرد باايمان را در قبر مىگذارند نماز در طرف راست و زكات در طرف چپ او و كارهاى نيك مشرف بر او مىشوند و صبر در گوشهاى قرار مىگيرد و چون دو فرشتهء مأمور سؤال وارد مىشوند صبر به نماز و زكات و كارهاى نيك مىگويد به يارى دوستتان بشتابيد اگر شما از ياريش ناتوان شديد من ياريش مىكنم » . « 1 »
افزون بر اينها بىتابى غالباً سبب رسوايى انسان مىشود و نشان مىدهد كه او آدمى كمظرفيت و بى استقامت است به همين دليل در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم :
« قِلَّةُ الصَّبْرِ فَضيحَةٌ
؛ كمى صبر و شكيبايى اسباب فضيحت و رسوايى است » . « 2 » ذكر اين نكته نيز لازم به نظر مىرسد كه خداى متعال براى اينكه انسان در برابر حوادث فوقالعاده سخت از پاى درنيايد صبر را در وجود او آفريده به همين دليل نگاه مىكنيم هنگامى كه مثلًا مادرى بهترين فرزند عزيزش را از دست مىدهد چنان بىتابى مىكند كه خود را به زمين و ديوار مىكوبد ؛ امّا با گذشت زمان كمكم آرامش بر او مسلط مىشود و غالباً بعد از چندين روز يا چند هفته به حال عادى در مىآيد و اگر اين صبر خداداد نبود و آن حالت نخستين ادامه پيدا مىكرد در مدت كوتاهى از بين مىرفت .
نهمين نكته همان چيزى است كه در حكمت 34 آمده ، مىفرمايد : « برترين بىنيازى ترك آرزوهاست » ؛
( وَأَشْرَفُ الْغِنَى تَرْكُ الْمُنَى )
. به يقين كسانى كه آرزوهاى دور و دراز دارند و غالباً به تنهايى به آن نمىرسند دست حاجت به سوى اين و آن دراز مىكنند و با اينكه ممكن است
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 90 ، ح 8 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 227 .