معناى اتحاد باشد ، يا به معناى چشم و يا چشمه ، نشان مىدهد كه رابطهء بسيار نزديكى ميان مشورت و هدايت است . چرا چنين نباشد در حالى كه مشورت عقول ديگران را به عقل انسان مىافزايد و انسان از تجارب و اطلاعات ديگران بهرهها مىگيرد كه بر هيچ كس پوشيده نيست . در بحثهاى گذشته نيز كرارا دربارهء اهميت مشورت و تأكيد قرآن و روايات اسلام بر آن سخن گفتهايم .
( به شرح حكمت 161 و 113 و 54 و عهدنامهء مالك اشتر ( 53 ) و غير آن مراجعه شود ) .
در ششمين نكته نكتهء پنجم را به نحو ديگرى تأكيد مىكند و مىفرمايد : « آن كس كه به رأى خود قناعت كند خويشتن را به خطر افكنده است » ؛
( وَقَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَى بِرَأْيِهِ )
. زيرا ضريب خطا در يك انسان بسيار زياد است ؛ خطاهايى كه گاه آبروى وى را بر باد مىدهد ، يا اموال انسان را آتش مىزند و يا جان او را به خطر مىافكند ؛ ولى ضريب خطا در كسانى كه اهل مشورتند هر اندازه طرفهاى مشورت بيشتر و آگاهتر باشند كمتر است . چرا انسان خود را از اين نعمت خداداد كه هزينهاى نيز بر دوش او ندارد محروم سازد .
دربارهء خطرات استبداد به رأى كه تعبير ديگرى از استغناى به رأى است نيز در روايات اسلامى و بحثهاى گذشتهء نهجالبلاغه مطالب قابل توجهى ذكر شده است ( به شرح حكمت 161 از همين كتاب مراجعه شود ) .
در هفتمين نكته مىفرمايد : « صبر با مصائب مىجنگد » ؛
( وَالصَّبْرُ يُنَاضِلُ الْحِدْثَانَ )
. « حدثان » به معناى حوادث ناراحتكننده و ناگوارى است كه در زندگى انسان خواه ناخواه رخ مىدهد و هر كس به نوعى به يك يا چند نمونه از اين حوادث گرفتار است . آنچه مىتواند تأثير اين حوادث را بر وجود انسان خنثى كند تا از
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 622
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٢٢