كَريمٌ اسُّدُ خَلَّتَهُ اوْ لَئيمٌ أشْتَري عِرْضي مِنْهُ
؛ من هيچ درخواست كنندهاى را رد نمىكنم ؛ يا آدم خوب و نيامندى است كه نيازمندىاش را بر طرف كردهام و يا انسان لئيم و پستى است كه آبرويم را به اين وسيله حفظ كردهام » . « 1 »
آنگاه امام در دومين جمله از اين كلام حكيمانه مىفرمايد : « حلم دهانبند سفيه است » ؛
( وَالْحِلْمُ فِدَامُ السَّفِيهِ )
. « فدام » به معناى دهانبند و گاه به معناى پارچهاى است كه مايعى را با آن صاف مىكنند و در اينجا همان معناى اول اراده شده است .
در مورد عكس العمل در مقابل سخنان ناموزون سفيهان و ايرادهاى بىدليل آنان و توقعات بىجاى آنها در قرآن و احاديث دستور به حلم داده شده است كه در بحثهاى گذشته نيز دربارهء آن سخن گفته شد . امام عليه السلام در اينجا تعبير زيبايى را به كار برده و آن تعبير « فدام » و دهانبند است . گاه حيواناتى را كه گاز مىگيرند يا غذاهايى را كه نبايد بخورند مىخورند دهانبند مىزنند . بهترين راه مقابله با سفيهان استفاده از دهانبند حلم است و گرنه گفتن يك جمله در برابر آنها گاه سبب مىشود ده جملهء ناموزون ديگر بگويند و اضافه بر آن ، انسان با اين گفتوگو هم سطح آنها قرار مىگيرد و ارزش خود را از دست مىدهد .
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه مىفرمايد :
« إنَّ مَنْ جاوَبَ السَّفيهَ وَكافَئَهُ قَدْ وَضَعَ الْحَطَبَ عَلَى النّارِ
؛ كسى كه با سفيه مقابله كند و پاسخ او را دهد گوئى هيزم بر آتش مىنهد » . « 2 »
در حديث ديگرى كه از اميرمؤمنان عليه السلام در غررالحكم نقل شده است مىخوانيم :
« الْحِلْمُ حِجابٌ مِنَ الْآفاتِ
؛ حلم حجابى است در برابر آفتها » .
( و يكى از آفتها مزاحمتهاى سفيهانه است ) .
هامش
( 1 ) . بهجالصباعة ، ج 14 ، ص 505 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 68 ، ص 422 .