قبايح و زشتىها و حسن خلق از درگيرى با مردم و شكر ، انسان را به قدردانى از نعمتها تشويق مىكند و همين امور است كه سيئات را به حسنات مبدل مىكند ؛ يعنى در پرتو اين صفات در ادامهء راه گناهان تبديل به حسنات مىشوند .
در پانزدهمين نكتهء حكيمانه مىفرمايد : « هيچ ارزش و اعتبارى ( براى انسان ) همچون فروتنى نيست » ؛
( وَلَا حَسَبَ كَالتَّوَاضُعِ )
. بسيارند كسانى كه از نظر شرافت خانوادگى در حد مطلوبى هستند و خودشان نيز صفات برجستهاى دارند ؛ ولى بر اثر تكبر و خودبرتربينى ، در جامعه منفورند در حالى كه متواضعان هرچند حسب و نسب عالى نداشته باشند محبوب مردمند .
در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه به يارانش فرمود :
« إنَّ التَّواضُعَ يَزيدُ صاحِبَهُ رَفْعَةً فَتَواضَعُوا يَرْفَعْكُمُ اللَّهُ ؛
تواضع و فروتنى صاحبش را به مقام بالا مىرساند ، بنابراين فروتنى كنيد تا خدا شما را بالا ببرد » . « 1 »
در شانزدهمين نكتهء حكمتآميز مىفرمايد : « هيچ شرافتى چون علم و دانش نيست » ؛
( وَ لَاشَرَفَ كَالْعِلْمِ )
. « شرف » به معناى شايستگى و عظمت و افتخار و نيكنامى است و به يقين ، اين امور از طريق علم و دانش به دست مىآيد زيرا علم و آگاهى كليد همهء افتخارات و ارزشهاى انسانى است و براى افراد نادان و جاهل جايى در جامعهء انسانى وجود ندارد .
قرآن مجيد و روايات اسلامى پر است از آيات و رواياتى كه در مدح و ستايش علم آمده است تا آنجا كه مركّبهاى نوك قلم دانشمندان از خون شهيدان برتر شمرده شده است .
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه فرمود :
« طَلْبتُ الشَّرَفَ فَوَجَدْتُهُ فِى
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 121 ، ح 1 .