الْعِلْمِ ؛
من بهسراغ ارزش و شخصيت و شرف رفتم ، آن را در علم و دانش يافتم » . « 1 »
بديهى است منظور از « علم » علوم و دانشهايى است كه يا جنبهء معنوى دارد و يا دنياى انسانها را سامان مىبخشد .
در هفدهمين نكتهء حكيمانه مىفرمايد : « هيچ عزتى چون حلم نيست » ؛
( وَ لَا عِزَّ كَالْحِلْمِ )
. حليم به كسى گفته مىشود كه در برابر افراد نادان و جاهل و بىادب عكس العمل نشان نمىدهد همچنين مشكلات زندگى را تحمل مىكند و بر اثر سعهء صدر و فكر بلند ، آنها را در خود حل مىنمايد و در مقابل حوادث سخت ، دستپاچه نمىشود و همينها باعث عزت اوست و بسيار ديده شده كه مردم به حمايت افراد حليم در مقابل نادان برمىخيزند .
افراد بردبار در نظر مردم عزيزند ، زيرا سكوتشان در برابر افراد نادان ، سبكسر و بىادب بر عزت و شخصيتشان مىافزايد ؛ ولى نابردباران در كوچكترين مسائل درگير مىشوند و همين امر از عزت و احترامشان مىكاهد .
در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« ما أعَزَّ اللَّهُ بِجِهْلٍ قَطُّ وَ لا أذَلَّ بِحِلْمٍ قَطُّ ؛
خدا هرگز كسى را به سبب جهل و نادانى عزت نداد و هرگز كسى را به موجب حلم و بردبارى ذليل نساخت » . « 2 »
آنگاه در هجدهمين و آخرين نكتهء حكيمانه مىفرمايد : « هيچ پشتيبانى مطمئنتر از مشورت نيست » ؛
( وَ لَامُظَاهَرَةَ أَوْثَقُ مِنَ الْمُشَاوَرَةِ )
. نا گفته پيداست كه هر انسانى فكرى و عقل و تشخيصى دارد ؛ هنگامى كه عقول و افكار به يكديگر ضميمه شوند بسيار قوىتر عمل مىكنند ، مسيرها روشن ، موانع بر طرف و نزديكترين راه به مقصد غالباً معلوم مىشود و از اين
هامش
( 1 ) . مستدركالوسائل ، ج 12 ، ص 174 ، ح 13810 .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 112 ، ح 5 .