مِنَ الْآلامِ وَالْأمْراضِ ، وَما يَجْرى مَجْرى ذلِكَ ، وَالْأجْرٌ وَالثَّوابُ يُسْتَحِقانِ عَلى ما كانَ في مُقابِلَةِ فِعْلِ الْعَبْدِ ، فَبَيْنَهُما فَرْقٌ قَدْ بَيَّنَهُ عليه السلام ، كَما يَقْتَضيهِ عِلْمُهُ الثَّاقِبُ وَرَأيُهُ الصَّائِبُ )
. در واقع مرحوم سيّد رضى به نكتهء تازهاى اشاره مىكند و آن فرق ميان عوض با اجر و پاداش است ؛ يكى را مربوط به فعل خدا مىداند و ديگرى را مربوط به فعل بندگان خدا . اين شبيه چيزى است كه متكلمان در علم كلام گفتهاند كه خداوند حكيم اگر گروهى را گرفتار آفات و بلاها مىكند حكمتش ايجاب مىكند كه در برابر آن عوضى به آنها بدهد و گرنه با حكمت خدا سازگار نيست .
آنچه در كلام حكمتآميز بالا آمد بيان يكى از آثار بيمارى است در حالى كه در حديث پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله دو اثر ديگر نيز براى بيمارى ذكر شده است آنجا كه رسول خدا صلى الله عليه و آله در عيادت سلمان فارسى فرمود :
« يَا سَلْمَانُ إِنَّ لَكَ فِي عِلَّتِكَ إِذَا اعْتَلَلْتَ ثَلَاثَ خِصَالٍ أَنْتَ مِنَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِذِكْرٍ وَدُعَاؤُكَ فِيهَا مُسْتَجَابٌ وَلَا تَدَعُ الْعِلَّةُ عَلَيْكَ ذَنْباً إِلَّا حَطَّتْهُ ؛
اى سلمان براى تو به هنگام بيمارى سه فايدهء ( بزرگ است ) تو به ياد خدا مىافتى و دعاى تو در اين حالت مستجاب است و بيمارى هيچ گناهى بر تو نمىگذارد مگر اينكه آن را فرو مىريزد » . « 1 »
بديهى است انسان در مشكلات بيش از هر زمان ديگر به ياد خداست مخصوصاً در حال بيمارى كه افزون بر ياد خدا به فكر مرگ و معاد و قيامت نيز مىافتد و از گناهان خود توبه مىكند و سعى دارد مسير زندگى نادرست خويش را اصلاح كند و روشن است كه در چنين حالتى دعا به استجابت مقرونتر است .
مجموعهء اين جهات سبب مىشود كه گناهان انسان به سبب بيمارى فرو بريزد .
اين نكته نيز شايان توجه است كه در بعضى از روايات اجر و ثوابهايى براى بيمارى ذكر شده كه منظور از آن همان فرو ريختن گناهان و يا تفضلات الهى به
هامش
( 1 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 375 .