نادان مشورت نكن ( كه از آن زيان خواهى ديد ) » . « 1 »
در حديث ديگرى از امام صادق از پيغمبر مىخوانيم : چهار چيز قلب انسان را مىميراند از جمله گفت و گوى با احمق است
( وَ مُماراةُ الْأحْمَقِ )
. « 2 »
سپس در جملهء حكمتآميز دوم مىفرمايد : « از دوستى با بخيل برحذر باش ، زيرا به هنگامى كه شديدترين نياز را به او دارى تو را رها مىسازد » ؛
( وَ إِيَّاكَ وَمُصَادَقَةَ الْبَخِيلِ ، فَإِنَّهُ يَقْعُدُ عَنْكَ أَحْوَجَ مَا تَكُونُ إِلَيْهِ )
. بخيل انواع و اقسامى دارد . سادهترين آن اين است كه حاضر نيست از مواهبى كه خدا به او داده در اختيار ديگران بگذارد ، هرچند بسيار بيش از نياز در اختيار دارد و نوع ديگر از بخيل اين است كه خودش هم حاضر به مصرف آن مواهب نيست ؛ يعنى نسبت به خود بخل مىورزد و بدترين انواع بخل كسى است كه از استفاده كردن مردم از مواهب يكديگر ناراحت مىشود .
امام در اينجا مىفرمايد : دوستان گاه به يكديگر نيازمند مىشوند و حتى گاهى به قدرى نياز شديد است كه سرنوشت انسان را رقم مىزند و اگر دوست ، بخيل باشد در چنين حالتى نيز انسان را رها مىسازد . اما اگر خودش نيازمند شود انتظار هرگونه كمك را دارد .
در روايات مشورت ، از شور با بخيل نيز نهى شده است ؛ در عهدنامهء مالك اشتر قبلا خوانديم كه امام به مالك دستور مىدهد :
« لَا تُدْخِلَنَّ فِي مَشُورَتِكَ بَخِيلًا يَعْدِلُ بِكَ عَنِ الْفَضْلِ وَيَعِدُكَ الْفَقْر ؛
هرگز بخيل را در مشاوران خود داخل مكن ، زيرا از كمك كردن به ديگران مانع مىشود و وعدهء فقر به تو مىدهد » . « 3 »
سومين كسى را كه امام فرزندش را از دوستى با او نهى مىكند افراد فاجر
هامش
( 1 ) . تحف العقول ، ص 315 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 70 ، ص 349 .
( 3 ) . نهجالبلاغه ، نامهء 53 .