صحيح با ديگران و تشخيص دوست و دشمن و درك فرصتها و استفادهء صحيح از نيروى ديگران به فوايد و بركات مادى مىرساند ، بنابراين سرمايهء پيروزى در دنيا و آخرت عقل است .
استثنايى كه بعضى از شارحان به اين اصل كلى زدهاند كه منظور از عقل ، آنجاست كه از طريق مشورت نتوان كارى كرد صحيح به نظر نمىرسد ، زيرا در مورد مشورت نيز عقل است كه انسان را به استفاده از افكار ديگران و عمل كردن به نتيجهء مشورت دعوت مىكند .
در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« قِوَامُ الْمَرْءِ عَقْلُهُ وَلَا دِينَ لِمَنْ لَاعَقْلَ لَهُ ؛
اساس كار انسان عقل اوست و آنكس كه عقل ندارد دين ندارد » . « 1 »
در حديث ديگرى از امير مؤمنان مىخوانيم :
« الْعَقْلُ مَرْكَبُ الْعِلْمِ وَ الْعِلْمُ مَرْكَبُ الْحِلْمِ ؛
عقل مركب علم و دانش و علم مركب حلم ( و اخلاق ) است » . « 2 »
در حديث ديگرى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« مَا قَسَمَ اللَّهُ لِلْعِبَادِ شَيْئاً أَفْضَلَ مِنَ الْعَقْلِ فَنَوْمُ الْعَاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ سَهَرِ الْجَاهِل ؛
خداوند چيزى برتر از عقل در ميان بندگانش تقسيم نكرده ، لذا خواب عاقل برتر از بيدارى ( و شبزندهدارى ) جاهل است » . « 3 »
در حديث ديگرى در كتاب شريف كافى « اصبغ بن نباته » از على عليه السلام نقل مىكند كه جبرئيل بر آدم نازل شد و گفت : من مامورم تو را در ميان سه چيز مخير سازم كه يكى را بر گزينى و آن دو را رها سازى . آدم گفت : آن سه چيز كدام است ؟ جبرئيل گفت : عقل و حيا و دين است . آدم گفت : من عقل را برگزيدم .
جبرئيل به حيا و دين گفت : شما برگرديد و عقل را رها كنيد . آنها گفتند : اى
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 1 ، ص 94 ، ح 29 .
( 2 ) . غررالحكم ، ص 52 ، ح 437 و ص 44 ، ح 114 .
( 3 ) . كافى ، ج 1 ، ص 12 ، ح 11 .