كه مىفرمايد :
« أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ اثْنَانِ اتِّبَاعُ الْهَوَى وَطُولُ الْأَمَلِ فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَأَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَيُنْسِي الْآخِرَة ؛
خطرناكترين چيزى كه بر شما از آن بيمناكم دو چيز است : پيروى از هواى نفس و آرزوهاى دور و دراز ، زيرا پيروى از هوا انسان را از حق باز مىدارد و آرزوهاى دور و دراز سبب فراموشى آخرت مىگردد » « 1 » نيز اشاره به همين است .
به عكس ، تقوا و پرهيزگارى سبب روشنبينى و به مقتضاى « إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً » « 2 » موجب درك حقايق مىشود .
آنگاه امام عليه السلام از پيامدهاى شقاق ( دشمنى لجوجانه با حق ) سخن مىگويد و مىفرمايد : « آن كس كه به عناد و لجاج پردازد طرق رسيدن ( به حق ) براى او ناهموار مىشود و كارها بر او سخت و پيچيده مىگردد و در تنگنايى كه خارج شدن از آن مشكل است گرفتار خواهد شد » ؛
( وَمَنْ شَاقَّ وَعُرَتْ عَلَيْهِ طُرُقُهُ ، وَأَعْضَلَ عَلَيْهِ أَمْرُهُ ، وَضَاقَ عَلَيْهِ مَخْرَجُهُ )
. با توجه به اينكه « وَعُرَتْ » از مادهء « وَعْر » به معناى زمين ناهموار و سنگلاخ است و اينكه « اعْضَل » از مادهء « عَضْل » به معناى مشكل شدن و ممنوع گشتن است روشن مىشود كه اينگونه افراد در چه تنگناهايى قرار مىگيرند .
مىدانيم يكى از موانع شناخت همان حجاب خطرناك لجاجت و دشمنى با حق است . اينگونه افراد در پيمودن راه خداشناسى يا معرفت پيغمبر صلى الله عليه و آله و امام عليه السلام به كسى مىماند كه در سنگلاخ خطرناكى گرفتار شده و هرگز نمىتواند خود را به مقصد برساند . لجاجت به او اجازه نمىدهد كه از پيشداورىهاى غلط و تعصبهاى بىجا دست بردارد .
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 42 . همچنين اين حديث در بحارالانوار ، ج 67 ، ص 75 ، از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است .
( 2 ) . انفال ، آيهء 29 .