مالك نفس خويش شويد » « 1 »
بخل به خويشتن در برابر آنچه حرام است مفهومى جز اين ندارد كه انسان همچون بخيل كه حاضر نيست درهم و دينارى از اموال خود را به كسى بدهد در برابر محرمات ايستادگى كند . نتيجهء اين كار آن است كه راه انصاف را در همه حال مىپويد ؛ خواه در امورى كه مورد علاقهء اوست يا امورى كه مورد علاقهء او نيست .
سپس امام عليه السلام در چهارمين دستور به مسألهء بسيار مهمى اشاره مىكند كه از سماحت و عظمت قوانين اسلامى پرده برمىدارد و چيزى را كه در آن روز در دنيا مطرح نبود عنوان مىكند و مىفرمايد : « و قلب خويش را كانون رحمت و محبّت و لطف به رعيّت قرار ده » ؛
( وَأَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَالْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَاللُّطْفَ بِهِمْ ) .
مىدانيم « اشعر » از ريشهء « شعار » است و شعار در اصل به لباس زيرين انسان گفته مىشود كه با تن او مستقيماً در تماس است . انتخاب اين تعبير از سوى امام عليه السلام اشاره به اين است كه بايد قلب تو مستقيماً با رحمت و محبّت و لطف نسبت به رعايا در تماس باشد .
ممكن است تفاوت رحمت و محبّت و لطف در اين باشد كه رحمت مرتبهء نخستين دوستى و خوشرفتارى است و محبّت درجهء بالاتر و لطف آخرين درجه است . نيز شايد تفاوت اين مراتب نسبت به موقعيت رعايا باشد ؛ بعضى استحقاق رحمت دارند و بعضى كه سودمندتر و مفيدترند شايستهء محبّت و آنهايى كه خدمت و تلاششان از همه بيشتر است سزاوار لطفاند .
در روايتى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« لَا تَصْلُحُ الْإِمَامَةُ إِلَّا لِرَجُلٍ فِيهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ ؛
پيشوايى و زمامدارى شايستهء كسى است كه اين سه صفت را داشته
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 4898 .